« La direktoro de la Tjumena reala lernejo Iv. Jakovleviĉ Slovcov, amatora arkeologo, faris por si la tutan muzeon de antikvaĵoj kaj de kiaj antikvaĵoj! Netaksebla kabineto. Bonegaj ŝtonaj iloj en lia kabineto. Vere bonega. »
« Директор Тюменского реального училища Ив. Яковлевич Словцов, любитель-археолог, составил себе целый музей древностей, и каких древностей! Цены нет такому кабинету. Великолепные каменные орудия в его кабинете. Вообще прелесть.[4]»
« […] oni diras ke la tjumena argilo estas pli bona ol la gĵela; la potfarado de Tjumeno delonge famas en Siberio; la potego delonge iĝis blazono de Tjumeno […] proverbo "la tjumenanoj sepope en unu potego baptiĝis" estas konata tra la tuta Siberio […] »
« […] глина, говорят, тюменская лучше гжельской; горшечное производство Тюмени давно на славе в Сибири; корчага давно сделалась гербовым знаком Тюмени […] поговорка «тюменцы семеро в одной корчаге крестились» известная по всей Сибири […] [6]»
« Tjumeno ne ŝatas Omskon kaj sarkasme diras, ke ĝi ekzistas en la mondo nur por ŝtataj mendoj; Omsko siavice moknomas Tjumenon malklera viro, Kit Kitiĉ, krudulo. »
« Тюмень не любит Омска и язвительно говорит, что он существует на свете только для подрядов; Омск, в свою очередь, честит Тюмень необразованным мужчиной, Кит Китычем, вахлаком.[7]»
« Cetere en Tjumeno ekzistas nur ŝajna proksimeco al la popolo: la tjumenaj negocistoj ankoraŭ ne estas popolo, ankaŭ veras, ke homoj, interesiĝantaj pri bonfarto de la siberia simpla popolo, estas ĉefe el la infanoj de Akakij Akakijeviĉ-oj (kaj el la siberia klerikaro), dum la negocisto ofte post riĉiĝi foriras el la regiono […] »
« Правда, в Тюмени только кажущаяся близость к народу: тюменские купцы еще не народ, правда также, что люди, интересующиеся благом сибирского простонародья, выходят преимущественно из детей Акакиев Акакиевичей (и сибирского духовенства), а купец нередко, разбогатев, абсентеирует из края […] [8]»
« Vico da ŝtonaj preĝejoj kun altaj sonorilturoj de malproksime montras ke oni proksimiĝas al la urbo, aldone al tiu bona, kaj vere, Tjumeno estas ne nur bona, eĉ bonega distrikta urbo, sed kia koto estas en ĝi surstrate, vera teruro! La pavimoj mankas kaj apenaŭ baldaŭ aperos: mankas kie preni ŝtonojn; oni diros: transporti, sed de kie kaj kiom tio kostos? Konsiderante malmultekostecon de ligno, restas ebleco pavimi la urbon per ligno, kaj neniel krom kente, ĉar pavimado de la stratoj per kuŝantaj traboj, do per lignoplatoj, kie mi vidis tion, estas tute malefika. En Tjumeno tiel estas pavimita malsuprenvojo kaj suprenvojo trans profunda ravino, trairanta la urbon, kaj oni tutanime bedaŭras la malŝparitan lignon. »
« Ряд каменных церквей с высокими колокольнями издали показывает, что приближаешься к городу, вдобавок к хорошему, и точно, Тюмень не только хороший, даже отличный уездный город, но какая в нем грязь по улицам, просто ужас! Мостовых нет и едва ли скоро будут: камня взять негде; скажут: возить, да откуда и во что это обойдется? При дешевизне леса остается возможным вымостить город деревом, и не иначе, как торцами, потому что мощенье улиц бревнами в лежку, т. е. пластинами, где мне доставалось видеть его, никуда не годится. В Тюмени этим способом вымощен спуск и подъем при переезде чрез глубокий овраг, пересекающий город, и от души жаль потраченного дерева[9]. »
« En Tjumeno finiĝas la siberia akvovojo, komenciĝanta de Tomsko (laŭ Tomo, Irtiŝo, Tobolo kaj Turo) kaj Semipalatinsko (laŭ Irtiŝo). Antaŭe tiu ĉi vojo — kun 80-versta trenvojo inter vilaĝo Makovska fortikaĵo ĉe rivero Keto, alfluanto de Obo, kaj la urbo Jenisejsko, sekvis laŭ Jenisejo kaj Angaro ĝis Bajkalo. »
« В Тюмени оканчивается сибирский водяной путь, начинающейся от Томска (по Томи, Оби, Иртышу, Тоболу и Туре) и Семипалатинска (по Иртышу). Прежде этот путь, — с 80-верстным волоком между селом Маковским острогом на р. Кети, притоке Оби, и городом Енисейском, шел по Енисею и Ангаре до Байкала[11]. »
« Alportado ĝis Tjumeno kaj forportado de tie de grandega kvanto de kargo sekvigis gravan evoluon en Tjumena distrikto de veturigista metio, nomata ĉie en Siberiojamŝĉina. Jamŝĉik [veturigisto] siberie nomiĝas ne nur homo, persone plenumanta poŝtotransportadon, sed ankaŭ veturigisto, transportanta varojn. Kontraktuloj-kamparanoj kaj negocistoj, okupiĝantaj pri transportado de kargo, ankaŭ nomiĝas jamŝĉik-oj — kun aldono de la vorto mastro. »
« Доставка до Тюмени и вывоз оттуда огромного количества клади имели следствием значительное развитие в Тюменском округе извозного промысла, называемого в Сибири повсеместно ямщиною. Ямщиком, по-сибирски, называется не только человек, лично отбывающий почтовую гоньбу, но и извощик, перевозящий товары. Подрядчики-крестьяне и купцы, принимающие на себя доставку клади, также называются ямщиками, — с прибавлением слова хозяин[12]. »
« Tjumeno havas sian fakon — tapiŝojn glatajn kaj vilajn. Lano, teksado, kolorigado, alinome ornamo — ne estas specifaj, sed tiuj ĉi tapiŝoj estas tre malmultekostaj kaj pro tio ili estas vendataj sufiĉe abunde. Alia kaj eĉ plej grava okupo de la tjumenaj loĝantoj estas tanado de ledoj kaj kudrado de ŝuoj. Sed tiuj ĉi aĵoj en komerco estas nomataj kunguraj. Produktataj en Tjumeno kaj Tjumena distrikto ŝuoj provizas la tutan Siberion, speciale multe da ĝi necesas en orminejoj. La siberiaj ŝuoj konsistas el tri ĉefaj tipoj: 1) ordinaraj botoj el nigra ledo, 2) brodni, ankaŭ botoj sed sen randaĵo, kun trakudritaj krurumoj, ĉe tio la frontaĵoj estas farataj el la nigra kaj la krurumoj el la blanka ledo, kaj 3) ĉarki: tio estas brodni sen krurumoj. »
« Тюмень имеет свою специальность — ковры гладкие и мохнатые. Шерсть, тканье, окраска, иначе узор — не особенные, но эти ковры очень дешевы и потому их расходится довольно много. Другое и даже главнейшее занятие тюменских жителей соотавляют выделка кож и шитье обуви. Но эти изделия в торговле слывут кунгурскими. Приготовляемою в Тюмени и Тюменском округе обувью снабжается вся Сибирь, в особенности много ее требуется на золотые прииски. Сибирская обувь состоит из трех главных видов: 1) обыкновенные сапоги из черной кожи, 2) бродни, тоже сапоги, но без ранта, с прошивными голенищами, при чем переда делаются из черной, а голенища из белой кожи, и 3) чарки: это бродни без голенищ[13]. »
« Trans la rivero, apud la urbo, videblas dekoj da ventomuelejoj, en kiuj oni muelas salikajn kaj vimenajn ŝelojn, anstataŭantajn en Siberio la kverkan ŝelon. Laŭ kutimo, alportita de Rusio, tiun ĉi junan ŝelon oni nomas kverko, malgraŭ tio ke la arbo kun tiu ĉi nomo en la tuta Siberio de Uralo ĝis Amuro mankas komplete. »
« За рекою, под самым городом, виднеются десятки ветренных мельниц, на которых мелют ивовую и тальниковую кору, заменяющими в Сибири дубовую. По привычке, вынесенной из России, эту молодую кору называют дубом, не смотря на то, что дерева с этим названием во всей Сибири от Урала до Амура нет вовсе[14]. »
« La tjumena socio estas ekstreme orgojla. Aŭskultinte ilin, ferminte forte la okulojn, oni povas eble ekpensi ke ilia urbo estas la oka miraklo de la mondo […] »
« Тюменское общество крайне самолюбиво. Послушавши их, зажмурив глаза, можно, пожалуй, подумать, что их город осьмое чудо света […][19]»
« […] en Tjumeno […] nun estas vera sobra reĝlando. Malofte oni vidas (eĉ tiukaze nur solulojn) ebriulon, balanciĝantan surstrate, dum rampantajn mi tute ne vidis. »
« […] в Тюмени […] ныне просто царство трезвости. Редко увидишь (и то одиночно) пьяного, шатающегося на улице, а ползущих и вовсе не видал.[25]»
« Ja volas la malsalubriga, inundita kaj malriĉiĝinta Tobolsko deteni la statuson de la gubernia ĉefurbo, dum la natura centro de la gubernia regado estas la centra Tjumeno! »
« Ведь хочет же нездоровый, размытый и обедневший Тобольск удержаться на степени губернского города, тогда как естественный центр губернского управления — центральная Тюмень![26]»
« Unuvorte, Tjumeno ankoraŭ taŭgas ne por socio, sed kiel la centro komerca, vaporŝipa, poŝta, telegrafa. Tio ankoraŭ estas la gastejo ĉe vojkruciĝo inter Rusio kaj Siberio, kaj de la gastejo ne eblas atendi multon […] Sufiĉas ke estas kion manĝi kaj kie dormi […] »
« Одним словом, Тюмень покуда хороша не для общества, а как центр торговый, пароходный, почтовый, телеграфный. Это покуда постоялый двор на перепутье между Россией и Сибирью, а с постоялого двора взятки гладки […] Было бы что поесть да где выспаться […][28]»
«Ledo estas forto kaj gloro de la tjumenanoj, ledo streĉita kaj distranĉita devas eniri la blazonon de Tjumeno, la vivo de Tjumeno estas la vivo de ledo. Elmontroj de la tjumenaj sentoj, ĝojoj, suferoj kaj ĝuoj estas ledaj. La historio de Tjumeno estas nenio alia ol la historio de ledfabriko. La riĉo de Tjumeno estas forŝirado de ledo. La malriĉo de Tjumeno estas la forŝirita ledo. La honoro ĉi tie estas ledista, gloro leda. Pensas kaj spiras ĉi tie la homo per ledo. Li timas nur pri ledo. Kaj en Tjumeno, oni devas rimarkigi, estas bonega dika ledo! »
« Кожа — сила и слава тюменцев, кожа распяленная и распластанная должна войти в герб Тюмени, жизнь Тюмени есть жизнь кожи. Проявление тюменских ощущений, радостей, страданий и наслаждений — кожевенные. История Тюмени есть не что иное, как история кожевенного завода. Богатство Тюмени — сдирание кожи. Бедность Тюмени — ободранная кожа. Честь здесь кожевенная, слава кожаная. Мыслит и дышит человек здесь кожей. Боится только за кожу. И в Тюмени, надо заметить, славная толстая кожа![29][30]»
« En Tjumeno mi aĉetis por mi por la vojokolbason, sed kio estas la kolbaso! Kiam oni prenas en la buŝon, do en la buŝo estas tia odoro kvazaŭ oni eniris ĉevalejon ĝuste en la momento kiam koĉeroj ŝanĝas piedĉifonojn; kiam oni komencas maĉi, do estas la sento kvazaŭ oni enkroĉiĝis per dentoj al hunda vosto trempita je gudro. Pu! Mi manĝis dufoje kaj lasis. »
« В Тюмени я купил себе на дорогу колбасы, но что за колбаса! Когда берешь кусок в рот, то во рту такой запах, как будто вошел в конюшню в тот самый момент, когда кучера снимают портянки; когда же начинаешь жевать, то такое чувство, как будто вцепился зубами в собачий хвост, опачканный в деготь. Тьфу! Поел раза два и бросил. »
« Estas interese, ke sur loko, kie staris la unua en Tjumena regiono borinstalaĵo, nun fiere altiĝas la konstruaĵo de la Domo de tekniko kaj kulturo de geologoj […] »
« Интересно, что на том месте, где стояла первая на Тюменщине буровая, сейчас гордо вознеслось здание Дома техники и культуры геологов […][32]»
« Kaj loĝanto de Tobolsko, "tobolskano" kiel li nomas sin, kun maltrankvilo kapsignas direkte al Tjumeno, muelinta sian blankoŝtonan kaj ĉizitan riĉaĵon per ordinara betono, tro malfrue en sia nafta, superstreĉa laboro kompreninta la rezulton: banala, sufiĉe senvizaĝa urbo kun apenaŭ rimarkeblaj restaĵoj de la iama beleco. »
« И тобольский житель, "тоболик" как он себя называет, с тревогой кивает в сторону Тюмени, перемоловшей свое белокаменное и резное богатство стандартным бетоном, слишком поздно в своей нефтяной, сверхсильной работе спохватившейся: ординарный, вполне безликий город с чуть приметными осколками былой красоты.[33]»
« Ĝi per sia vizaĝo efektive similas al maljuna, malpura vendistino. La urbo rimrkindas tute per nenio. La sola ĝia vidindaĵo verŝajne estas la negocisto Tekutjev, famiĝinta pro sia grandega riĉeco, neimagebla avareco kaj legendeca arbitreco. Dum mia restado oni ne montris lin, pri kio mi tre bedaŭras. Politikaj ekzilitoj abundegas. Ilin oni montras ĉie. »
« Он своей физономией, действительно напоминает старую, грязную торговку. Город решительно ничем не отличается. Единственная его достопримечательность, пожалуй, это купец Текутьев, прославленный своим огромным богатством, невероятной скупостью и легендарным самодурством. Во время моего пребывания, его не показывали, о чем очень сожалею. Политических ссыльных — масса. Их показывают везде[34]»
↑Чукмалдин Н. М. Письмо в Тюменскую городскую думу. 1899. Цит. по: Мандрика Ю. О московском периоде Чукмалдина // Лукич. 2001. Ч. 4. С. 17.
↑Городцов П. А. Письма брату Василию // Лукич. 2002. Ч. 2. С. 40.
↑Городцов П. А. Письма брату Василию // Лукич. 2002. Ч. 2. С. 42.
↑Городцов П. А. Письма брату Василию // Лукич. 2002. Ч. 2. С. 44.
↑Городцов П. А. Письма брату Василию // Лукич. 2002. Ч. 2. С. 45.
↑Потанин Г. Из записной книжки сибиряка // Лукичок. 2008. Вып. 1. С. 69.
↑Потанин Г. Из записной книжки сибиряка // Лукичок. 2008. Вып. 1. С. 77.
↑Потанин Г. Из записной книжки сибиряка // Лукичок. 2008. Вып. 1. С. 78.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 41.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 41.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 41–42.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 42.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 43.
↑С. Турбин. Страна изгнания: от Осы до Иркутска. Санкт-Петербург, 1872. С. 43.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 59.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 59.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 59.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 72.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 72.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 72.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 73.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 74.
↑ Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 77.
↑Завалишин И. Путевые заметки (Тобольская губерния) // Лукич. 2000. Ч. 1. С. 77.
↑Завалишин И. По сибирским дорогам // Лукичок. 2008. Ч. 2. С. 17.
↑Завалишин И. По сибирским дорогам // Лукичок. 2008. Ч. 2. С. 22.
↑Завалишин И. По сибирским дорогам // Лукичок. 2008. Ч. 2. С. 27.
↑Завалишин И. По сибирским дорогам // Лукичок. 2008. Ч. 2. С. 50.
↑Rimarkindas, ke la vortoj ledo kaj haŭto en la rusa transdoneblas per la sama vorto кожа. Do vorŝiri haŭton estas eŭfemismo de senmonigi, malriĉigi ekstreme kaj dika haŭto estas eŭfemismo de sensentemo, kion evidente aludis la aŭtoro.
↑Залетный. По дороге в Тюмень // Лукичок. 2008. Вып. 1. С. 41.
↑La nomo de la aŭtoro tradukeblas kiel hazarda alveturanto (laŭvorte: alfluginto), do temas pri pseŭdonimo.
↑Салманов Ф. К. Сибирь — судьба моя. Москва, 1988. С. 27.
↑Проханов А. Посреди Сибири // Тюменские клады: Очерки и повесть. Москва, 1980. С. 278.
↑Гартевельд В. Каторга и бродяги Сибири. М., 1913. С. 32–33.