« Tintante per katenoj marŝas laŭ la vojo 30—40 arestitoj, ambaŭflanke ilin akompanas soldatoj kun fusiloj, kaj post ili sekvas du ĉaregoj. [...] La arestitoj kaj la soldatoj estas elĉerpitaj: la vojo estas malbona, mankas la fortoj por marŝi... Ĝis vilaĝo kie ili noktos restis ankoraŭ dek verstoj. Kaj kiam ili venos al la vilaĝo, rapide manĝetos, trinkos brikforman teon kaj tuj falos por dormi, kaj tuj ilin kovros ĉiuflanke cimoj — la plej malica, nevenkebla malamiko de homoj, kiuj elĉerpiĝis kaj sopiregas dormi. »
« Звеня кандалами, идут по дороге 30—40 арестантов, по сторонам их солдаты с ружьями, а позади — две подводы. [...] Арестанты и солдаты выбились из сил: дорога плоха, нет мочи идти… До деревни, где они будут ночевать, осталось еще десять верст. А когда придут в деревню, наскоро закусят, напьются кирпичного чаю и тотчас же повалятся спать, и тотчас же их облепят клопы — злейший, непобедимый враг тех, кто изнемог и кому страстно хочется спать. »
« Se eblas nomi areon malgajiga, do tiu ĉi nomo certe konvenas al komenco de Tobolska gubernio. Marĉoj, holmetoj, magra betularo dekstre kaj maldekstre, fronte kaj malfrone, jen ĉio kion renkontas okuloj de vojaĝanto, sekvanta al Siberio de Rusio. La unua impreso, kaŭzata de Siberio al la homo nova, estas neesprimeble peza kaj malĝoja. Mi aŭdis kaj tute kredas, ke post eniro de arestantaj grupoj je Tobolska gubernio, adiaŭante Rusion ploregas ne nur virinoj, sed foje ankaŭ viroj. Same okazas al setlintoj, marŝantaj propravole. »
« Если можно назвать местность наводящею уныние, то это название вполне идет к началу Тобольской губернии. Болота, кочки, чахлый березник направо и налево, вперед и назад, вот все, что встречают глаза странника, следующего в Сибирь из России. Первое впечатление, производимое Сибирью на человека нового, невыразимо тяжело и грустно. Я слышал, и вполне верю, что при вступлении арестантских партий в пределы Тобольской губернии, прощаясь с Россиею, плачут навзрыд не только женщины, но даже иные мужчины. То же случается и с поселенцами, идущими по своей воле[1]. »
« De Tugulimo komenciĝas longa vico de siberiaj [arestantaj] etapoj; je la Tugulima estas metita N 1, la siberiaj etapoj ne subiĝas al la korpuso de interna gardo kaj pro tio translokado de la arestantoj estas farata de malsuperaj militistoj de la 1-a linia bataliono laŭ Tobolska kaj de la 11-a linia bataliono laŭ Tomska gubernioj. Laŭ rakontoj de arestantoj, marŝado tra Siberio por ili estas nekompareble pli facila ol en la aliaj gubernioj, kaj lineaj soldatoj, same kiel oficiroj, estas ne kompareble pli pardonemaj ol tiuj garnizonaj. »
« С Тугулыма начинается длинный ряд сибирских этапов; на тугулымском выставлен № 1-й, Сибирские этапы не состоят в ведении корпуса внутренней стражи, и потому препровождение арестантов производится нижними чинами линейного № 1-го батальона по Тобольской, и № 11-го по Томской губернии. По рассказам арестантов, следование в Сибири для них несравненно легче, чем по другим губерниям, и линейные солдаты, точно также как и офицеры, не в пример снисходительнее гарнизонных[2]. »
« Mi vidis kiel de Tjumeno ekiris grandega arestanta grupo. En ĝi estis intermiksitaj ĉiuj sekvantaj al Siberio sendistinge, ĉu al laboro aŭ al setlado, viroj, virinoj, infanoj — ĉio iris kune. Tiu ĉi ordo daŭras ĝis Tobolsko, kie la grupoj jam dividiĝas je katenaj, setlistaj kaj virinaj. »
« При мне из Тюмени выступила огромная арестантская партия. В ней были перемешаны все следующие в Сибирь без разбора, как в работы, так и на поселение, мужчины, женщины, дети — все шло вместе. Этот порядок продолжается до Тобольска, где уже партии делятся на кандальные, поселенские и женские[3]. »
« [pri arestantoj, ekmarŝantaj de Tjumeno al Tobolsko] Almozoj en la urbo estis dosdonataj senavare kaj abunde: oni estis donantaj monon, panon, bulkojn, viandon, ovojn, sekigitan fiŝaĵon kaj teon en pecoj brikan kaj envolvitan je paperetoj folian. Almozo forme de teo estas bazita sur tio ke en Siberio teo delonge jam iĝis inter la unuaj bezonoj. Siberia familio ne trinkanta teon estas same kiel tiu rusa ne havanta salon, do la lasta grado de mizero. Ĉio manĝebla tuj estis stokata sur apartajn koĉojn, la mono venis al grupestro. Dividado inter la arestantoj okazas plej honeste. La aĵoj malfacile divideblaj kiel ekzemple multaj manĝaĵoj, parte vestoj kaj ŝuoj, en la grupoj estas vendataj per aŭkcio kaj restas kun tiu arestanto, kio donis pli, dum la gajnita mono venas al la komuna kaso. Ĉio ĉi okazas kun pedanta precizeco. Persona almozo restas ĉe la ricevinto, sed tio okazas malofte kaj dependas de la volo de donanto. »
« Милостыня в городе раздавалась щедрая и обильная: подавали деньги, хлеб, булки, мясо, яйца, сушеную рыбу и чай, как кусками кирпичный, так и завернутый в бумажки байховский. Подаванье милостыни чаем основано на том, что в Сибири чай давно уже сделался одною из первых потребностей. Сибирское семейство, не пьющее чаю, представляет то же самое, что русское, не имеющее соли, т. е. последнюю степень нищеты. Все съестное тут же складывалось на особые подводы, деньги поступали к старосте. Дележ между арестантами производится самым добросовестным образом. Предметы неудободелимые, как, например, многое из съестного, а также части одежды и обуви, в партиях продаются с аукциона и остаются за тем из арестантов, кто даст больше, а вырученные деньги поступают в общую кассу. Все это производится с педантическою точностью. Личная подача оставляется в пользу получившего, но это бывает редко и зависит от воли того, кто подал[4]. »
« [pri arestantoj, ekmarŝantaj de Tjumeno al Tobolsko] La grupo sekvis en jena ordo: fronte katenuloj, do metitaj je katenoj. Tio estis sekvantaj al punlaboro aŭ, kiel oni diras en Siberio, al laboroj; post ili je grupoj po 6 homoj en ĉiu, alkroĉitaj al ĉeno — tio estis irantaj por setlado en Orienta Siberio, post ili liberaj, do sen iuj ajn katenoj kaj ĉenoj, sendataj por setlado, ĉiujn ajn virinoj, homoj antaŭe apartenintaj al privilegiitaj klasoj kaj fine familioj de la ekzilitoj, do edzoj sekvantaj edzinojn aŭ edzinoj — post la edzoj. Familiaj arestantoj ofte havas multe da infanoj kaj marŝado en komunaj grupoj apenaŭ helpas al evoluo de moralo. Speciale suferas la knabinoj. Mi aŭdis de la homoj sciantaj kaj veramaj, ke koruptita infano 11 jarojn aĝa tute ne estas malofta fenomeno en la grupoj. »
« Партия следовала в таком порядке: впереди кандальные, т. е. закованные в кандалы. Это следующие на каторгу, или, как говорят в Сибири, в работы; за ними группами, по 6 человек в каждой, прикованные к цепи — это идущие на поселение в Восточную Сибирь, за ними на свободе, т. е. без всяких оков, посылаемые на жительство, все вообще женщины, люди, прежде принадлежавшие к привилегированным классам, и, наконец, семейства ссылаемых, т. е. мужья, следующие за женами, или жены — за мужьями. У семейных арестантов часто бывает по многу детей и следование в общих партиях едва ли способствует развитию нравственности. В особенности страдают девочки. Я слышал от людей знающих и правдивых, что павший ребенок лет одиннадцати — вовсе не редкое явление в партиях[5]. »
« La unua arestanta grupo, kiun mi devancis, estis virina: virinoj kiel kutime estis kverelantaj dum la gardistoj plej amikeme ridetis. Cetere en la grupo estis ankaŭ kelkaj viroj. Oni diris al mi, ke ĝenerale la edzoj oble malpli ofte sekvas al Siberio post siaj edzinoj ol la edzinoj sekvas la edzojn. Post la grupo treniĝis kelkaj koĉoj, inter kiuj estis ankaŭ propraj de arestantoj, kaj de municipoj, kaj de soldatoj. Multaj el soldatoj-gardistoj en Siberio havas proprajn ĉevalojn, kiujn ili luigas al arestantoj. En tiu ĉi luigo estus nenio kondamninda, se ne okazus foje ke ĝi estas trudata, do oni malebligas al lokanoj luigi, nek ebligas al arestantoj lui la aliajn koĉojn krom tiuj posedataj de malsuperaj militistoj. »
« Первая партия, которую я обогнал, была женская: бабы, по обыкновению, бранились, а конвойные самым дружелюбным образом посмеивались. Впрочем, в партии было несколько и мужчин. Мне сказывали, что вообще мужья гораздо реже следуют в Сибирь за женами, чем жены за мужьями. За партиею тянулось несколько подвод, между которыми были и собственные арестантские, и земские, и солдатские. Многие из этапных солдат по Сибири держат своих лошадей, которых нанимают арестантам. В этом найме не было бы ничего предосудительного, если бы не встречались случаи, когда он делается принудительным, т. е. когда не допускают местных жителей наниматься, или не позволяют арестантам нанимать другие подводы, кроме принадлежащих нижним чинам[6]. »
«Setlistaj grupoj, same kiel tiuj virinaj, marŝis libere, do sen ĉiuj ajn ĉenoj; ĉe la katenuloj ja la katenoj estis lasitaj nur sur unu kruro kaj kroĉitaj al zono. Oni diras ke marŝi tiel estas nekompareble pli komforte. Tia faciligo estas malpermesita, sed okazas; pro tio la arestantoj promesas marŝi kviete kaj plej ofte plenumas sian promeson. Membroj de katenaj grupoj tenas sin oble pli serioze ol la setlistoj kaj la gardistoj havas certan respekton al tiu ĉi gento. Ne hazarde ĉe la marŝantaj arestantoj ekzistas proverbo: marŝante kun katenuloj — oni ploros, marŝante kun setlistoj — oni ridos; marŝante kun virinoj... sed ĉi tie estas uzata esprimo, ne posedanta rajton de civitaneco eĉ en Usono. »
« Поселенские партии, также как и женские, шли на слободе, т. е. без всяких цепей; у кандальных же кандалы оставлены только на одной ноге и прикреплены к поясу. Так, говорят, идти несравненно способнее. Подобное облегчение запрещено, но допускается; за это арестанты дают слово идти спокойно, и в большей части случаев исполняют свое обещание. Члены кандальных партий держат себя гораздо солиднее, чем поселенские, и конвойные перед этим народом находятся в некотором респекте. Не даром на этапах существует поговорка: пойдешь с кандальными — наплачешься, пойдешь с поселянами — насмеешься; пойдешь с бабами... но тут употребляется выражение, не пользующееся правом гражданства даже в Америке[7]. »
« [malliberuloj marŝantaj en Siberio] La pluvego estis forta, la koto profundega, vento kaj malvarmo. Homoj malsekiĝis komplete kaj sekvos nur ke ili unu tagon kaj duonon pasigos en etapa malliberejo en malvasta ejo. Mankas loko por ŝanĝi vestojn kaj sekigi ilin. Vidante tiujn ĉi komplete malsekiĝintajn kaj malvarmiĝintajn ĝis dentogrincado estaĵojn, kreitajn laŭ imago kaj simileco de dio, oni propravole forgesas ke ili estas krimuloj, kaj nomas ilin kiel tion faras la rusa popolo: malfeliĉuloj. »
« Дождь лил как из ведра, грязь по колено, ветер и холод. Люди промокли до нитки, и впереди перспектива просидеть полтора дня в этапном остроге в тесном помещении. Перемениться — нечем, обсушиться — негде. При виде этих промокших до костей и продрогших до скрежета зубов существ, созданных по образу Божию и по подобию, невольно забудешь, что они преступники, а назовешь их так, как называешь русский народ: несчастными[8]. »
« Fuĝoj de arestanta grupo estas facilaj, sed malmultaj, ilin malpermesas reguloj de kamaradeco: se unu foriros — la aliajn oni gardos pli severe, la gardistoj estos punitaj, iĝus pli rigoraj; do la tuta grupo suferos. Jen kial survoje fuĝas la plej senesperaj aĉuloj aŭ samtempe fuĝas plimulto, kiel tio okazis nelonge antaŭ mia traveturo je Aĉinsko. Foriri de fabriko estas aparta afero; pro la fuĝo respondecas nek estraro, nek kamaradoj; do — iru ien ajn. Oni ne detenos, novulon verŝajne oni eĉ provizos per ĝusta, detala kaj bone klarigita itinero, sen rifuzi eventualan helpon je panrezervo, sen kiu de Transbajkalio, do de punlaboraj minejoj, eliri ne eblos "dio mia neniukaze". »
« Побеги из партии весьма легки, но их не много, они воспрещены правилами товарищества: один уйдет — за остальными будут смотреть строже, конвойные подвергнутся ответственности, станут взыскательнее; следовательно, сделается хуже целому обществу. Вот почему на пути удирают или самые отпетые негодяи, или бежит разом большинство, как это было незадолго перед моим проездом в Ачинск. Уйдти с завода, статья особая; за побег не отвечает ни начальство, ни товарищество; следовательно — скатертью дорога. Удерживать не будут, пожалуй, еще новичка снабдят верным, подробным и обстоятельным маршрутом, не отказавши в посильной помощи хлебным запасом, без которого из Забайкалья, т. е. с каторжных рудников, не проберешься «ни за Боже мой»[9]. »
_(14596324957).jpg)
Transportado de malliberuloj en la Rusia imperio en Vikipedio
