Punlaboro kaj vagabondoj de Siberio (ruse: Каторга и бродяги Сибири) estas libro de rusia muzikologo, komponisto, folkloristo kaj publicisto Wilhelm Harteveld, eldonita en 1913 surbaze de vojaĝaj impresoj de somero 1908.
« Vojo de la fervojstacio ĝis Zlatousto estas verŝajne pli malbona ol la vojo en infero. Tiu laŭdire estas pavimita per bonaj intencoj. Tiu ĉi vojo estas sen iuj ajn "intencoj", do tute neniel pavimita. Ligna tarantaso (sen risortoj) saltis fojfoje kvazaŭ pilketo kaj mi ne scias danke al kiuj akrobatikaj ekzercoj mi sukcesis plu sidi en ĝi. »
« Дорога от станции до Златоуста наверное хуже дороги в аду. Та, говорят, вымощена добрыми намерениями. Эта же дорога безо всяких "намерений", т. е. решительно, ничем не вымощена. Деревянный тарантас (без рессор), прыгал местами, как мячик, и я не знаю, путем каких акробатических упражнений удалось мне усидеть в нем[2]»
« [en Zlatousto ] Mi neniel povis kompreni kiel en tiom malgranda urbo povis koncentriĝi tioma kvanto de koto. Poste, dum provo transiri la straton, mi preskaŭ dronis en ĝi. Kaj tio ĉi estis la ĉefstrato. [...] La tuta koto de tiu ĉi ĉefstrato fluas malsupren al la Katedrala placo, tiel ke tiu lasta estas io simila al natura akvofluejo por la urbaj kloakaĵoj. Praktike kaj malmultekoste. »
« Я никак не мог понять, как в таком маленьком городе могло сосредоточиться такое количество грязи. Позднее, при своей попытке перейти улицу, я чуть-чуть не утонул в ней. А это была главная улица. [...] Вся грязь из этой главной улицы течет вниз на Соборную площадь, так что эта последняя представляет собой нечто вроде естественнаго водостока для нечистот города. И практично и недорого[3]»
« La tuta Zlatousto vivas kaj spiras per ŝtata fabriko. [...] La fabriko produktas la kanonojn kaj obusojn jare (ridinde estas diri) nur po 1 miliono da rubloj kaj jam delonge oni parolas pri ĝia malfondo, ĉar krom malprofito ĝi laŭdire nenion donas. Sed tio estus same kiel se en Peterburgo oni malfondus ĉiujn ŝtatajn instituciojn. La "Norda Palmiro" transformiĝus tiukaze je senviva marĉo dum Zlatousto iĝus ŝtona dezerto. »
« Весь Златоуст живет и дышит казенным заводом. [...] Завод этот вырабатывает орудий и снарядов в год (смешно сказать) всего на 1 миллион рублей и уже давно толкуют об упразднении его, ибо кроме убытка он будто бы ничего не дает. Но это было бы равносильно тому, как если бы в Петербурге упразднили все присутственныя места. "Северная Пальмира" превратилась бы тогда в безжизненное болото, а Златоуст в каменную пустыню[4]»
« — Por kio paroli, — li svingis la manon, — prefere ni drinku po iomete. Per tia simpla kaj senartifika rimedo en Rusio ofte kaj sukcese oni solvas sufiĉe komplikajn aferojn. »
« — Да что говорить, — махнул он рукой, — давайте выпьем лучше по маленькой. Таким простым и бесхитростным способом в России часто и благополучно решают весьма сложные вопросы[5]»
« [en Zlatousto ] Mirinda popolo! Mornaj, silentemaj, ili neniam ridetas. Severa naturo kaj pezaj ekonomiaj kondiĉoj, certe, ludas ĉi tie ne malgravan rolon. Interalie oni diras ke ĉiuj ĉi montlaboristoj estas honestaj kaj gastigemaj. »
« Удивительный народ! Мрачные, молчаливые, они никогда не улыбаются. Суровая природа и тяжелые экономические условия, конечно, играют здесь не последнюю роль. Между тем, говорят, что все эти горные рабочие честны и гостеприимны[6]»
« Sed kia diferenco estas inter Zlatousto kaj Ĉelabinsko! Se mi nomis Zlatouston — la "urbo sen rideto", do ĉelabinskon oni povas certe nomi — la "urbo kiu ridas". Tio certe ne estas bonanima rido de Vieno, nek vigla rido de Parizo, tio verŝajne estas eĉ ne rido, sed grimaco, sed grimaco gaja. Tio estas grimaco de huligano, sukcese farinta bonan "aferon" kaj kiu ekhavis monon. »
« Но какая разница между Златоустом и Челябинском! Если я назвал Златоуст — "город без улыбки", то Челябинск можно смело назвать — "город, который смеется". Это, конечно, не добродушный смех Вены, не задорный смех Парижа, это, пожалуй, даже не смех, а скорее какая-то гримаса, но гримаса веселая. Это гримаса хулигана, обделавшаго хорошее "дело" и у которого появились деньги[7]»
« [pri Ĉelabinsko ] La urbo sendube havas grandegan estontecon kiel eksportejo de greno kaj kiel fervoja nodo. Kaj verŝajne estonte moroj en ĝi estos aliaj. Nuntempe tio estas la loko, kie ĉio kaj ĉiuj staras super la leĝo. [...] Kaj la moroj dume estas identaj al la Fora Okcidento de Ameriko. La leĝon ĉiu portas kun si en la poŝo forme de Browning-pistolo, ĉar post noktiĝo sen tia "argumento" neniu eliras surstraten. »
« Город имеет, несомненно, огромную будущность, как пункт экспорта для хлеба и как узловой железнодорожный пункт. И, вероятно, в будущем нравы в нем будут другие. Сейчас же это место, где всё и все стоят выше закона. [...] А нравы, между тем, тождественны с далеким западом Америки. Закон каждый носит с собой в кармане в виде "браунинга", так как с наступлением темноты без такого "аргумента" никто на улицу не выходит[8]»
« Ĝi havas tute nenion rimarkindan. Kiel urbo juna, ĝi ne havas historian pasintecon kaj sekve la malnovaj konstruaĵoj mankas. La stratoj estas rektaj, sufiĉe larĝaj kaj kompreneble, krom unu ĉefa, ne pavimitaj. La sola vidindaĵo de Ĉelabinsko, eĉ malkonvena al la urbo, estas la popola domo. Tio estas bonega, granda, teatrejo el ŝtono kaj fero, situanta urborande. Ĝi farus honoron eĉ al granda gubernia urbo. »
« Замечательного в нем решительно ничего нет. Как город молодой, он исторического прошлого не имеет и, следовательно, старинных зданий нет. Улицы прямы, довольно широки и, конечно, кроме одной главной, не мощены. Единственную достопримечательность Челябинска, даже не по городу, представляет собой народный дом. Это превосходное, большое, театральное здание из камня и железа, стоящее на окраине города. Оно сделало бы честь и большому губернскому городу[9]»
« Не даром этот город зовется "Столицей Урала". Превосходная гостиница, интересный музей, прекрасный театр, чистота и удобства — все говорит о высокой культуре города. Если сравнивать Златоуст с жалкой нищей, Челябинск — с хулиганом, а Тюмень — со старой торговкой, то Екатеринбург приходится сравнить с гордой, нарядной красавицей[10]»
« [pri Tjumeno ] Ĝi per sia vizaĝo efektive similas al maljuna, malpura vendistino. La urbo rimrkindas tute per nenio. La sola ĝia vidindaĵo verŝajne estas la negocisto Tekutjev, famiĝinta pro sia grandega riĉeco, neimagebla avareco kaj legendeca arbitreco. Dum mia restado oni ne montris lin, pri kio mi tre bedaŭras. Politikaj ekzilitoj abundegas. Ilin oni montras ĉie. »
« Он своей физономией, действительно напоминает старую, грязную торговку. Город решительно ничем не отличается. Единственная его достопримечательность, пожалуй, это купец Текутьев, прославленный своим огромным богатством, невероятной скупостью и легендарным самодурством. Во время моего пребывания, его не показывали, о чем очень сожалею. Политических ссыльных — масса. Их показывают везде[11]»
« [pri Nikolaj Gondatti ] Tio estas la homo ege afabla kaj ĝentila kaj ŝajnas la sola guberniestro en Rusio, interŝanĝinta katedron de la scienca profesoro kontraŭ kariero de administranto. Li sukcesis ricevi favoron de sennombraj ekzilitoj en Tobolska gubernio dum tio ne estas facila tasko. Ili eĉ nomis lin ŝerce "kamarado Gondatti". »
« Это — человек чрезвычайно любезный и обходительный и, кажется, единственный губернатор в России, променявший кафедру ученого профессора на карьеру администратора. Он сумел снискать себе расположение бесчисленного количества ссыльных Тобольской губернии, а это задача не легкая. Они даже шутливо называли его "товарищ
Гондатти"[14]»
« Kiom ajn malĝoje tio estas, sed la rusa popolo ĉesis krei. Tion kaŭzis pluraj kialoj. Apero de la fervojlinioj, farintaj ĝenerale atingebla komunikadon kun la urba civilizacio kun ĝia ofte malalta muziknivelo. Kaj ĉefe — la fabriko, kie aperis ĝenro de la tiel nomata "fabrika ĉastuŝko", posedanta nenion komunan kun la popola kreado, manifestiĝanta je la kanto. [...] Mizera rilate la muzikon, tiu ĉi fabrika ĉastuŝko estas grava kiel speguliĝo de la laborista vivo; ĝi estas la sola muzika literaturo de la tuta klaso, kiu havas, se kredi al socialistoj, grandan estontecon... Sed por la muzikisto tiu ĉi signifo de la fabrika kanto ne estas grava, kaj por ni ĝi kaj koncertkafeja cigan-muzikaĉo estas same abomenaj. La diferenco inter ili kaj la popola kanto estas la samaj kiel inter la vera diamanto kaj lerta imitaĵo de "Tet"[15]. »
« Как это ни грустно, но русский народ перестал творить. И к этому масса причин. Проведение железных дорог, сделавших общедоступным сношение с городской цивилизацией, с ее зачастую низким музыкальным уровнем. А главное — фабрика, где выработался жанр так называемой "фабричной частушки", ничего общего с народным творчеством, выливающимся в песне, не имеющей. [...] Ничтожная по музыке, эта фабричная частушка, важна, как отражение рабочей жизни; она является единственной музыкальной литературой целого класса, за которым, если верить социалистам, стоит великое будущее... Но для музыканта это значение фабричной песни не важно, и для нас она и кафешантанная цыганщина одинаково противны. Разница между ними и народной песней такова же, как между настоящим чистым бриллантом и искусной имитацией "Тэта"[16]»
« Dum la lastaj tri jaroj en Rusio formiĝis nova klaso de la kantoj — politikaj. Kaj kvankam ili estas riĉaj laŭ sia socia enhavo, sed bedaŭrinde rilate la muzikon ili estas tute mizeraj, ĉar ili spegulas okcidentajn stratajn motivojn. »
« За последние три года в России сложился новый род песен — политических. И хотя они богаты по своему общественному содержанию, но, к сожалению, в музыкальном отношении они совершенно ничтожны, ибо отражают в себе западные уличные мотивы[17]»
« Leganto-urbano estos ŝokita ke en Siberio la popola kanto absolute mankas... La siberianoj ĉe ĉiuj iliaj sendubaj meritoj, ĉe ilia energio, ilia granda entreprenista intuicio kaj eltenemo, estas ege ne muzikemaj kaj tute ne kantas. En siberia vilaĝo, eĉ la plej riĉa kaj plej evoluinta rilate tion, ke tien penetris teknika kulturo de la jarcento, oni aŭdos nur la saman ĉastuŝkon kun ties primitiva melodio kaj amaso da (interalie rimarkite) frivola-cinikaj ŝercoj pri vilaĝa-sociaj temoj... La solaj portantoj de la muzika kulturo en tiu ĉi regiono, kiom ajn strange tio estus, estas la punlaboruloj, vagabondoj kaj fuĝintoj, speciale la du lastaj kategorioj. »
« Читатель-горожанин будет поражен тем, что в Сибири народная песня абсолютно отсутствует... Сибиряки при всех их несомненных достоинствах, при их энергии, их большом предпринимательском чутье и выносливости, крайне не музыкальны и совершенно не поют. В сибирской деревне, даже самой богатой и наиболее развитой в том отношении, что туда проникла техническая культура века, вы услышите лишь ту же самую частушку с ее примитивным напевом и массой (замечу в скобках) фривольно-циничных прибаутках на деревенско-общественные темы... Единственными носителями музыкальной культуры в этом крае, как это ни странно, являются каторжники, бродяги и беглые, в особенности эти две последние категории[18]»
«Kurgano estas la urbo negranda kaj, kiel ĉiuj siberiaj urboj, malpura. Sed ĝi estas pli inteligenta ol Zlatousto, Ĉelabinsko kaj Tobolsko kune. Ĝi havas akcepteblajn hotelojn kaj plej gravas ke en ĝi estas la vivo. Eĉ ekzistas la "Kurgana Muzika Societo", posedanta propran simfonian orkestron. Tre probable estas ke ĉiuj ĉi kulturaj iniciatoj dependas de amaso de eksterlandanoj, ĉi tie loĝantaj (angloj, germanoj kaj danoj). »
« Курган — город небольшой и, как все сибирские города, грязный. Но он более интеллигентен, чем Златоуст, Челябинск и Тобольск вместе взятые. Он имеет сносные гостиницы, а главное — в нем есть жизнь. Даже существует "Курганское музыкальное общество", имеющее свой собственный симфонический оркестр. Весьма возможно, что все эти культурные начинания зависят от массы иностранцев, здесь живущих (англичане, немцы и датчане)[19]»
« Sur stratoj de Kurgano mirigas novan homon elpendaĵoj kun jenaj surskriboj: "Ĉi tie oni aĉetas buteron". Tiaj elpendaĵoj sur la ĉefstrato multegas kaj sub ili ĉiam videblas eksterlanda familinomo kiel Johnson, Versen aŭ Müller. »
« На улицах Кургана поражают свежего человека вывески с нижеследующими надписями: "Здесь покупают масло". Таких вывесок на главной улице множество, и под ними всегда красуется какая-нибудь иностранная фамилия вроде Джонсона, Версена или Мюллера[20]»
.png)
Punlaboro kaj vagabondoj de Siberio en Vikipedio
