Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko

Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko
Aŭtoro: Sergej Turbin
Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko
Aliaj projektoj
Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko en Komunejo

Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko (ruse: Страна изгнания: от Осы до Иркутска) estas vojaĝlibro de Sergej Turbin, publikigita forme de eseoj en gazetoj en 1863–1865, kaj eldonita en 1872.

Citaĵoj

« En Perma gubernio, same kiel en ĉiuj aliaj kie loĝas tataroj, rusaj najbaroj akuzas ilin pri ĉevalŝtelado kaj tiu ĉi akuzo ne estas senbaza. Diablo ilin konas, diras la niaj, nenion ĉe vi tataro prenos, monon li ne prenos, sed ĉevalon li ŝtelos. Evidente ili havas tian leĝon. »   « В Пермской губернии, точно также как и во всех, где только живут татары, соседи-русские обвиняют их в конокрадстве, и это обвинение не лишено оснований. Черт их знает, говорят наши, ничего у тебя татарин не возьмет, денег не возьмет, а лошадь украдет. Должно быть у них закон такой. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [...] la Siberia landvojo, kio estas ege rimarkebla, estis bona antaŭe, sed nun dio savu! Kavoj, krateretoj, vojsulkoj; ĉio ajn laŭplaĉe — ĉio haveblas. Tio okazis, kiel oni kredigis min, antaŭnelonge kaj okazis pro tio ke la trafiko "grave kreskis" dum riparado, kiu ĉiam estis plenumata fare de apudaj loĝantoj kiel deviga laboro, iĝis por ili "ne eltenebla". Al tio aldonendas ke somero de la jaro [18]62 estis terure pluva. »   « [...] сибирский тракт, что очень заметно, был хорош прежде, а теперь сохрани Господи! Ямы, выбоины, колеи; чего хочешь — все есть. Это случилось, как меня уверяли, недавно, и произошло от того, что езды «много прибавилось», а поправка, всегда отбывавшаяся в виде натуральной повинности окрестными жителями, сделалась им «не в моготу». К этому надобно прибавить, что лето 62 года было страшно дождливое. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Buĥara kotono, kiel ŝajnis al mi, estas ege malpli bona ol la usona. »   « Бухарский хлопок, как мне показалось, гораздо хуже американского. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Poŝtoj ĉi tie estas liberaj, kiuj de la ordinaraj diferencas nur per duobla pago. Ĉio alia estas same kieel ĉi ajn. La samaj reguloj, la samaj ordonoj, la samaj libroj registraj kaj plendaj, kaj la samaj rezolucioj de poŝta estraro, do foje estas kulpaj veturigistoj, malpli ofte estroj, preskaŭ neniam lokaj prizorgantoj kaj preskaŭ ĉiam veturantoj. »   « Почты здесь вольные, которые от обыкновенных отличаются только двойными прогонами. Остальное все такое же, как и везде. Те же правила, те же циркуляры, те же книги записные и жалобные, и те же резолюции почтового начальства, т. е. изредка бывают виноваты ямщики, еще реже старосты, почти никогда смотрители, и почти всегда проезжающие. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [kamparanino en Perma gubernio pri marioj] Ĉu eblas la ĉeremisojn kompari kun la tataroj? La tataroj kvankam ne baptitaj, tamen kredas je dio, kaj Mohamedon sian ili havas; dum tiuj ĉi havas nenion, iuj idoletoj kaj tra arbaroj keremetoj. Plurfoje oni ordonis detrui tiujn ĉi keremetojn. Sed kion vi pensas? En unu loko oni detruas, ili en alia konstruas; jen kia popolo ne edukitia!... »   « Да разве Черемис можно приравнять к Татарам? Татары хоть не крещеные, а все в Бога веруют, и Махмет у них свой есть; а у этих ничего, какие-то болванчики, да по лесам керемети. Было сколько раз приказание разорять эти керемети. Так что ты думаешь? В одном месте разорят, они в другом построят; такой народ необнатуренный!... . » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [kamparanino en Perma gubernio pri marioj] Ili estas kvietaj kvazaŭ kokinoj. Inter si ili foje kverelas, interbatiĝo okazas post drinki. ili ŝatas la vinon; sed malbonajn ecojn ili havas neniujn. Ili ne estas ŝtelistoj, nek ofendantoj. Rilate tion ili estas grave pli bonaj ol la niaj. »   « Смирные, как куры смирные. Промеж себя иногда ссорятся, и драка бывает, как подопьют; они до винища охотники; а качеств за ними никаких нет. Не воры, не обидчики. На счет этого не в пример лучше наших. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [kamparanino en Perma gubernio pri marioj] Ili estas fervoraj je laboro, ne havas ili feston, nek Kristan tagon, sed post kiam venis vendredo — ili dimanĉon vendrede festas — oni povas lin ponardi aŭ superŝuti per oro: li fingron kontraŭ fingro ne batos. Edzo mia foje, por amuziĝi, diris — li iom parolas ilian lingvon — laboru por mi unu vendredon, mi pardonos al vi rikolton, donos arĝentan rublon kaj boteleton da vodko; li ne prenis! Mi ĵuras per dio, donas grandan vorton, li ne prenis. Estas peko, li diris. »   « Злы на работы они, и нет у них ни праздника, ни Христова дня, а как пришла пятница — они воскресенье в пятницу справляют — хоть ты его зарежь, хоть озолоти: палец об палец не ударит. Хозяин мой раз, для смеху, говорит — он знает малость по ихнему — поработай мне одну пятницу, я тебе страду прощаю, целковый денег дам и штоф водки; ведь не взял! Ей Богу, великое слово, не взял. Грех, говорит. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [kamparanino en Perma gubernio pri marioj] La ĉeremisino prenis sian bovlon, verŝis je ĝin lakton, metinte tien ankaŭ viandon, kaj kaĉon, kaj terpomojn. La mastrino ridetante diris al mi: — Donu al ili nun kvason, mielon, rafanon, brasikon, ion ajn, ili ĉion metos je la sama loko. Edzo mia foje demandis ilin por kio ili faras tiel; ili diris: ĉio estas same, ja en la ventro ĉio intermiksiĝos. »   « Черемиска взяла свою чашку, влила в нее молоко, положивши туда же и мясо, и кашу, и картофель. Хозяйка, улыбаясь, обратилась ко мне: — Дай им теперь квасу, меду, редьки, капусты, чего хочешь, все туда же положат. Хозяин мой как-то спрашивал, для чего они так делают; говорят: все одно, ведь в брюхе все перемешается. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [maria vilaĝo en Perma gubernio] La ĉeremisaj domoj estas konstruitaj malbone. Interne estas teruraj odoraĉo kaj malpureco. Ĉiuj videblaj, do troviĝantaj antaŭ la okuloj, posedaĵoj en la ĉeremisaj domoj konsistas el iom da ligna vazaro kaj nepra gisfera kaldrono. Ĉio ĉi ŝajne ne estis lavita ekde la tago de ekuzo. »   « Чѳремиские избы вообще построены плохо. Внутри страшная вонь и нечистота. Все видимое, т. е. находящееся на виду, имущество в черемиских избах состоит из кое-какой деревянной посуды и непременного чугунного котелка. Все это, как кажется, не было мыто со дня поступления в употребление. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [laŭ rakonto de eks-soldato en maria vilaĝo en Perma gubernio] Laŭ liaj vortoj, ĉeremisoj, post veni al militservo, ofte registriĝas kiel kristanoj; tie ili nomiĝas Petroj, Ivanoj, sed plej ofte Baziloj (la plej ŝatata nomo de ĉeremisoj, ĉuvaŝoj kaj mordvoj). Estante en militservo ili frekventas preĝejon, konfesas, komuniiĝas, sed post reveni hejmen ili daŭrigas siajn tradiciojn. La ĉeremisoj baptadon evitas plej multe pro tio, ke laŭ ilia opinio esti kristano kostas tro multe: unue necesas pagi geedziĝojn, baptojn, sepultojn ktp, kaj due ne eblas manĝi ion ajn. La pastrojn ili timas kvazaŭ fajron; ankaŭ la ŝtatoficistojn. Tiu ĉi bonkora, kvieta, honesta kaj laborema popolo bedaŭrinde estas malhoneste ekspluatata de apudaj rusaj kamparanoj, kiuj komplete sklavigis la ĉeremisojn. »   « По его словам, Черемисы, поступая в военную службу, зачастую записываются христианами; тут их нарекут Петрами, Иванами, а всего чаше Васильями (любимое имя у Черемис, Чуваш и Мордвы). Бывши в службе, они ходят в церковь, исповедаются, причащаются, а вернутся домой, опять за свое. Черемисы от крещения уклоняются всего больше потому, что, по их мнению, быть христианином очень дорого стоит: во-первых, нужно платить за свадьбы, крестины, похороны и т. д., и во-вторых, нельзя есть всякой всячины. Священников они положительно боятся как огня; чиновников тоже. Этот добрый, смирный, честный и трудолюбивый народ, к сожалению, недобросовестно эксплуатируется живущими но соседству, русскими крестьянами, у которых Черемисы находятся в совершенном порабощении. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Laŭ mia observo, ĉie kie funkcias liberaj poŝtoj, ĉevojaj loĝantoj kritikas ilin multege. Efektive kun adjektivo libera ne kombineblas substantivo monopolo, — sine qua non de ekzistado de tiuj ĉi poŝtoj, kiuj pli meritas la nomon duoblepagaj, sed certe ne liberaj. »   « Сколько мне случилось заметить, везде, где только устроены вольные почты, подорожные жители ругают это учреждение на чем свет стоит. Действительно, с прилагательным вольная никак не согласишь существительного монополия, — sine qua non существования этих почт, которые всего вернее следовало бы назвать двупрогонными, а уж никак не вольными. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ekveturante de Jalim, mi renkontis la unuan karavanon kun teo. Sur ĉiu koĉo kuŝis ne pli ol ses teaj kestoj, sur multaj po kvin. Fronta koĉo havis etan krucon kun markezo kaj kelkaj sonoriletoj. La ĉevaloj ne estis vidindaj. Karavanoj, veturantaj laŭ la Siberia landvojo, de tiuj renkontitaj de mi en Rusio, diferencas per tio ke supre de la tria aŭ kvara koĉo nepre estas alkroĉita lanterno. La antaŭzorgo, kiel oni diris al mi, tute necesa. Alikaze nokte oni fortanĉos. La fortranĉado plej ofte okazas al teo, la varo valora kaj facile vendebla. »   « Выезжая из Ялыма, я встретил первый обоз с чаем. На каждой телеге лежало не более шести цыбиков, а на многих по пяти. Передняя повозка была снабжена маленьким крестом с навесом и несколькими колокольчиками. Лошади не завидные. Обозы, следующие по сибирскому тракту, от тех, которые мне случалось встречать в России, отличаются тем, что к верху третьей или четвертой повозки непременно прикреплен фонарь. Предосторожность, как мне сказывали, совершенно необходимая. Иначе ночью как раз срежут. Срезыванью всего чаще подвергается чай, товар ценный и удобосбываемый. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Post veni por noktado, veturigistoj aranĝas konstantan gardadon, ĉar posedantoj de la gastejoj ne respondecas pri la varoj. La gardistoj por ne endormiĝi kutime ekzercas rompadon de cedraj nuksoj. Al tio aldonendas ke tra la tuta Siberia landvojo, ekde Kjaĥto, la gastejoj estas ĉirkaŭbaritaj malbone, kvankam plejparte ili bonege komercas. Nepra trajto de la rusaj gastejoj: ŝedoj, en Siberio renkonteblas ege malofte. »   « По приходе на ночлег, извощики, содержат постоянный караул, потому что хозяева постоялых дворов за целость товаров не отвечают. Часовые, чтоб не заснуть, обыкновенно упражняются в щелканьи кедровых орехов. К этому надобно прибавить, что по всему сибирскому тракту, начиная от Кяхты, постоялые дворы, все вообще огорожены плохо, несмотря на то, что большей частью отлично торгуют. Непременная принадлежность русских постоялых дворов: крытые навесы, встречаются в Сибири чрезвычайно редко. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La Malsupra-Ŝajtanka fabriko povas esti nomita la lasta eŭropa, ĉar proksime de ĝi komenciĝas Azio. Cetere tiu ĉi plej granda mondoparto kaj lulilo de la homaro en Jekaterinburga distrikto de Perma gubernio estas ne pli ol geografia termino. Por atento de la veturantaj gesinjoroj, je la tria versto de la Reŝjota stacio estas instalita piramido sur kies okcidenta flanko videblas lakona surskribo "Eŭropo" kaj sur tiu orienta "Azio". »   « Нижне-Шайтанский завод можно назвать последним европейским, потому что невдалеке от него начинается Азия. Впрочем сия величайшая часть света и колыбель рода человеческого, в Екатеринбургском уезде Пермской губернии составляет не больше как географический термин. Для назидания гг. проезжающих, на третьей версте от Решетской станции, поставлена пирамида, на западной стороне которой красуется лаконическая надпись: Европа, а на восточной: Азия. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Azia parto de la Siberia landvojo, ĝis Jekaterinburgo, estas en bona stato kaj se ĉiuj grandaj vojoj de Perma gubernio estis samaj, kio estas tre probable, do admiro de veturintoj de la antaŭa tempo estis tute prava. »   « Азиатская часть сибирского тракта, вплоть до Екатеринбурга, находится в исправности и если все большия дороги Пермской губернии были такие же, что очень вероятно, то восхищение проезжающих прежнего времени совершенно справедливо. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Jekaterinburgo videblas proksimume antaŭ dek verstoj, kaj de malproksime ĝi ŝajnas tre bela urbo, cetere ĝi estas nemalbela ankaŭ proksime. Ĉe enveturo, kiel decas, estas konstruita malliberejo kun preĝejo, hospitalo kaj aliaj apartenaĵoj. »   « Екатеринбург показывается верст за десять, и издали кажется очень красивым городом, впрочем он не дурен и вблизи. При въезде, как и следует, построен острог с церковью, больницей и прочими принадлежностями. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La ŝtata aŭ, pli ĝuste diri, kazerna arkitekturo en Jekaterinburgo dominas, sed ne malmultas ankaŭ konstruaĵoj kun kolonoj, frontonoj, elstaraj lanternoj kaj aliaj similaj akcesoraĵoj, kiujn tiel ŝatas homoj hazarde kaj rapide riĉiĝintaj. Fanfaronaj koĉoj, brilaj kaj valoraj kapvestoj de virinoj trafas la okulojn de ĉiu novveninto, sed plej rimarkinde estas ke al la demandoj kies estas tiu ĉi koĉo? kio estas tiu ĉi damo? — anstataŭ atendata respondo: de tiu ormina komercisto, edzino de jena fabrikposedanto, oni aŭdas: edzino de subkapitano X, edzino de leŭtenanto Y, edzino de ŝtatoficisto Z, ktp. Ĉiuj ĉi feliĉuloj kaj feliĉulinoj havas feliĉon servi en la monta administracio. »   « Казенная, или точнее сказать, казарменная архитектура в Екатеринбурге преобладает, но не мало также строений с колоннами, фронтонами, выступными фонарями и тому подобными затеями, на которые так падки люди случайно и скоро обогатившиеся. Щегольские экипажи, блестящие и ценные уборы женщин резко бросаются в глаза каждому вновь приезжему, но всего замечательнее то, что на вопросы чья эта коляска? кто эта дама? — вместо ожидаемого ответа: такого-то золотопромышленника, жена такого-то заводчика, слышишь: штабс-капитанша X., поручица Y, чиновница Z, и т. д. Все эти счастливцы и счастливицы имеют счастие состоять в горном ведомстве. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Vendado de ŝtelita oro ne estas novaĵo, nek raraĵo. Sekve de forta inklino de la judoj al tiu ĉi komerco, laŭdire ekzistas ordono, laŭ kiu la Izrailidoj, eĉ baptitaj, ne estas enlasataj al la 8-a Orenburga bataliono, kvartiranta konstante en Jekaterinburgo. »   « Продажа ворованного золота не новость и не редкость. Вследствие сильной наклонности Евреев к этому промыслу, говорят, есть распоряжение, по которому сыны Израиля, даже крещеные, не допускаются в 8-й оренбургский батальон, квартирующий постоянно в Екатеринбурге. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Iom malebena pejzaĝo post Jekaterinburgo baldaŭ finiĝas kaj komenciĝas kompleta ebenaĵo. Betulo, kiu abundas ankaŭ ĉe la eŭropa flanko de Uralo, ĉe tiu azia fariĝas tute dominanta arbo. La ŝtono renkontiĝas malpli ofte, mini ĝin estas pli malfacile, pro kio en Kamiŝlova distrikto la vojo estas preskaŭ tute ne korektita. »   « Слегка волнистая местность за Екатеринбургом скоро оканчивается и начинается совершенная равнина. Береза, которой много и на европейской стороне Урала, на азиатской делается совершенно преобладающим деревом. Камень попадается реже, добывать его труднее, и потому по Камышловскому уезду дорога почти не лаженная. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« De limo de Perma gubernio finiĝas la korektita, do ŝotrokovrita vojo, kaj komenciĝas teruraj lignaj fasĉinvojoj, kiuj etendiĝas, kun etaj paŭzoj, de stacio al stacio. »   « С границей Пермской губернии оканчивается лаженная, т. е. усыпанная щебнем дорога, и начинаются страшные деревянные гати, которые тянутся, с небольшими промежутками, вплоть от станции до станции. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Se eblas nomi areon malgajiga, do tiu ĉi nomo certe konvenas al komenco de Tobolska gubernio. Marĉoj, holmetoj, magra betularo dekstre kaj maldekstre, fronte kaj malfrone, jen ĉio kion renkontas okuloj de vojaĝanto, sekvanta al Siberio de Rusio. La unua impreso, kaŭzata de Siberio al la homo nova, estas neesprimeble peza kaj malĝoja. Mi aŭdis kaj tute kredas, ke post eniro de arestantaj grupoj je Tobolska gubernio, adiaŭante Rusion ploregas ne nur virinoj, sed foje ankaŭ viroj. Same okazas al setlintoj, marŝantaj propravole. »   « Если можно назвать местность наводящею уныние, то это название вполне идет к началу Тобольской губернии. Болота, кочки, чахлый березник направо и налево, вперед и назад, вот все, что встречают глаза странника, следующего в Сибирь из России. Первое впечатление, производимое Сибирью на человека нового, невыразимо тяжело и грустно. Я слышал, и вполне верю, что при вступлении арестантских партий в пределы Тобольской губернии, прощаясь с Россиею, плачут навзрыд не только женщины, но даже иные мужчины. То же случается и с поселенцами, идущими по своей воле. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Necesas rimarkigi ke la vorto ujezd [distrikto] kun derivaĵoj en Siberio ne ekzistas en la lingvaĵo oficiala, nek en tiu parola: ĝi estas anstataŭigita de la vorto okrug. La popolo diras okruga, je ina genro, do nia, via, granda, tjumena ktp. »   « Надобно заметить, что слова уезд с производными, в Сибири нет ни в языке официальном, ни в разговорном: оно заменено словом округ. Народ говорит округа, женского рода, т. е. наша, ваша, большая, тюменская и проч. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Malagrabla impreso, kaŭzata de areo, baldaŭ komencas malaperi. Enveturante vilaĝon Tugulimon oni tuj vidas ke en Siberio eblas ne nur vivi, sed eĉ vivi bone. Kamparanaj domoj en Tugulimo haveblas tiaj, kiaj povus bele aspekti en gubernia urbo. Cetere, tiuj ĉi domoj, ĉiuj senescepte, estas lignaj, sed kiaj? duetaĝaj multas, haveblas trietaĝaj kaj eĉ unu kvaretaĝa. Tiu ĉu lasta, kiel mi informiĝis, apartenas al eksa subdistrikta skribisto, kio ne estas mirige: Tugulima subdistrikto oficiale nomiĝas "ekzemplodona". »   « Неприятное впечатление, производимое местностью, скоро начинает изглаживаться. Въезжая в село Тугулым сейчас видно, что в Сибири не только жить можно, но даже хорошо жить. Крестьянские дома в Тугулыме есть такие, что могли бы красоваться в ином губернском городе. Правда, дома эти, все без исключения, деревянные, но какие? двухэтажных много, есть трехэтажные и один даже четырехэтажный. Сей последний, как я узнал, принадлежит бывшему волостному писарю, что и не мудрено: Тугулымская волость официально именуется «образцовою». » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Siberia parolmaniero estas la sama kiel la perma, alinome la norda, verŝajne la novgoroda; nur mankas al ĝi la novgoroda ĥliba nitu [pano mankas], sina nitu [fojno mankas], do transformiĝo de e je i, pro kio mokas la moskvanoj la novgorodanojn. Litero o (odiro, kiel nomas tiun ĉi specifaĵon V. I. Dal) dominas. En Siberio ofte oni povas aŭdi specifajn topografiajn terminojn, ekzemple: tjaniguz, malkruta suprenvojo aŭ malsuprenvojo, Sorka monto; tundro, norda senarbara marĉo tajga, alivorte urman, netrairebla arbaro ktp. En Siberio speciale ofte estas uzata la vorto odnako [tamen], sed oni malofte enigas ĝin tien, kie ĝi necesas laŭ ĝenerala kutimo. Tiukaze ĝi estas odnaĉe. Ekzemple al la demando: kun kio estas tiu ĉi pirogo? sekvas respondo: odnako kun fiŝaĵo. Aŭ: kiom kostas la ovoj? Odnako dek kopekojn. Govjadina [bovaĵo] en Siberio nomiĝas ĉiu ajn viando kaj pro tio aŭdeblas: ŝafa govjadina, porka govjadina; la vera govjadina nomiĝas skotskaja [bruta]. Fastaĵo siberie nomiĝas molosnoje; ordinara ovaĵo nomiĝas en iuj lokoj selanka [kamparanino], sovaĝaj anseroj kaj anasoj nomiĝas polevije [kampaj], divno [mirinde] signifas multe, bone — ŝĉepetko, malo-malo [iom-iom] — kelkaj, bumaga [papero] transformiĝis je gumaga, feliĉo, bonŝanco nomiĝas fart. Cetere tiu ĉi vorto ekzistas en granda vojo kaj ŝajne estis pruntita de arestantoj, inter kiuj ĝi estas vaste uzata, same kiel derivaĵoj: fartovij, fartovat, fartit [bonŝanca, bonŝanci] ktp. La verbo revet [muĝi, rori, blekegi] en la buŝo de siberiano plej ofte signifas krii kaj eĉ voki: — Nura (Anjuta) krias patrino al la filino: revi [muĝu] la paĉjon! — Mi ja revela, revela [muĝis, muĝis] divno revela [multe muĝis], respondas infana voĉo. — Revi [muĝu] pli!.. Demando: kio estas via familinomo aŭ kiel vi nomiĝas? en Siberio estas ŝanĝita al la vortoj: "ĉjiĥ [kies] vi skribiĝas?", kaj pro tio familionomoj Beliĥ, Siziĥ, Ĉerniĥ, Stariĥ, Molodiĥ, Bolŝiĥ, Maliĥ ktp kiel respondoj al simila demando renkontiĝas tre ofe. »   « Сибирский говор тот же, что и пермский, иначе северный, пожалуй новгородский; только в нем нет новгородского: хлиба ниту, сина ниту, т. е. превращения е в и, чем подсмеиваются москвичи над новгородцами. Буква о (оканье, как называет эту особенность В. И. Даль) преобладает. В Сибири часто можно слышать особые топографические термины, например: тянигуз, изволок, отлогий подъем или спуск, Сорка гора; тундра, северное безслесное болото тайга, иначе урман, дремучий лес и проч. В Сибири в особенно частом употребении слово однако, только его редко вставляют там, где оно нужно по общепринятому обычаю. Тогда оно одначе. Например, на вопрос: с чем этот пирог? следует ответ: однако с рыбой. Или: почем яйца? Однако десять копеек. Говядиною в Сибири называют всякое мясо, и потому слышишь: баранья говядина, свиная говядина; настоящая же говядина называется скотскою. Скоромное по сибирски молосное; общеизвестная яичница величается в иных местах селянкою, дикие гуси и утки слывут полевыми, дивно значит много, хорошо — щепетко, мало-мало — несколько, бумага обратилась в гумагу, счастье, удача называется фартом. Впрочем это слово существует на большой дороге и, кажется, заимствовано от арестантов, между которыми оно в большом ходу, также как и производные: фартовый, фартовать, фартить и проч. Глагол реветь в устах сибиряка всего чаще значит кричать и даже звать: — Нура (Анюта) кричит мать дочери: реви тятьку! — Да я ревела, дивно ревела, отвечает детский голос. — Реви еще!.. Вопрос: как ваша фамлия, или как вы прозываетесь? в Сибири изменен в слова: «чьих вы пишитесь», и потому фамилии Белых, Сизых, Черных, Старых, Молодых, Больших, Малых и т. д., как ответы на подобный вопрос, встречаются очень часто. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Emo sin esprimi en eksterlandaj dialektoj propras al la siberianoj, same kiel al la tuta rusa popolo, kaj pro tio ĉiuj loĝantaj apud indiĝenoj interkomunikiĝas kun ili en iliaj lingvoj. Siberia kozako, ne kapabla paroli kirgize, estas same malofta kiel kirgizo, kapabla paroli ruse. »   « Страсть изъясняться на иностранных диалектах присуща сибирякам, как и всему русскому люду, и потому все живущие по соседству с инородцами объясняются с ними на их наречиях. Сибирский казак, не умеющий объясняться по-киргизски, также редок, как Киргиз, умеющий говорить по-русски. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Nombro de eks-bienulaj kamparanoj kaj kortuloj en Siberio estas tiel malgranda, ke ĝi estas nura guto en la maro, kaj pro tio la vorto nobelo estas preskaŭ tute ne konata al la popolo. Tamen ĝi konas, kaj bone konas, la vorton ŝtatoficisto. Laŭ siberiaj popolaj opinioj, la homa gento dividiĝas plejparte je du precipaj kategorioj: je la homoj kaj ŝtatoficistoj. »   « Число бывших помещичьих крестьян и дворовых в Сибири до того незначительно, что составляет решительно каплю в море, и потому слово дворянин народу почти неизвестно. Зато он знает, и хорошо знает, слово чиновник. По сибирским народным понятиям, род человеческий делится главнейшим образом на два разряда, именно: на людей и чиновников. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La homoj ekzistas, unue, lokanoj, do siberianoj, kompreneble malnovloĝantoj, kaj due, rusianoj. La rusianoj, estante ne kompareble pli malbonaj ol la siberianoj, estas dividataj je: 1) Setlintoj el malfeliĉuloj, do el ekzilitaj laŭ juĝejaj verdiktoj, komunumaj verdiktoj kaj volo de la posedanto. "Inter tiuj haveblas diversaj: malbonaj kaj bonaj". 2) Transloĝiĝintoj, alinome novloĝantoj aŭ memirantoj, do venintaj al Siberio laŭ propra volo. La transloĝiĝantoj estas konsiderataj nekompareble pli malbonaj ol la ekzilitoj. Je okuloj de la vera siberiano inter indiĝeno, konscie konsiderata ne tute homo, kaj la tambova, penza, voroneĵa ks kamparano diferenco estas ne granda. "Nura famo ke ili estas baptitoj, sed ili vivas maldece: veraj porkoj. Diablo portas ilin ĉi tien! La tutan teron ili okupis! La plej plugeblajn terojn ili kaptis!" Mi ĵuras aŭtentikecon de ĉiuj ĉi frazoj, aldonante ke mi aŭdis ilin plurfoje kaj plurloke. En Rusio verŝajne ŝajnos neimagebla stultaĵo kaj maleleganta elpensaĵo, ekzistanta en pluraj lokoj de Siberio plendo pri kio vi pensas? Pri malvasteco kaj malsufiĉo de la tero?! Sed malgraŭ tuta sensenseco de tia plendo, ĝi ekzistas. La tria sorto de la rusiaj homoj estas Vjaznikanoj. Sub tiu ĉi nomo estas konsiderataj ĉiuj ajn vagantaj vendistoj (ne tataroj), sendepende de kiu gubernio ili devenas. Efektive inter ili la unuan lokon okupas vladimiranoj de diversaj distriktoj kaj la vjaznikanoj ne pli multas ol la kovrovanoj ktp. Ne malmulte tra Siberio vagadas ankaŭ de kostromanoj kaj vjatkanoj, ankaŭ nomataj vjaznikanoj. »   « Люди бывают, во-первых здешние, т. е. сибирские, разумеется старожилы, и во-вторых расейские. Расейские люди, будучи вообще не в пример хуже сибирских, подразделяются: 1) На поселенцев, посельцев или посельщиков (в женском роде поселка) из несчастных, т. е. сосланных, по решениям судебных мест, общественным приговорам и воле владельцев. «Между этими есть всякие: и худые и добрые.» 2) На переселенцев, иначе новоселов, или самоходов, т. е. пришедших в Сибирь по своей воле. Переселенцы считаются несравненно хуже ссыльных. В глазах истого сибиряка между инородцем, сознательно почитаемым не вполне человеком и тамбовским, пензенским, воронежским и проч. крестьянином разницы не много. «Только слава, что крещеные, а живут не обрядно: свиньями свиньи. Черт их несет сюда! Всю землю запленили! Что ни есть самыя еланные места заняли!» За подлинность всех этих фраз ручаюсь, добавляя, что мне приходилось слышать их не раз и не в одном месте. В России, пожалуй, покажется невероятным вздором и нелепою выдумкой, существующая во многих местах Сибири жалоба на что бы вы думали? На тесноту и недостаток земли?!? Но не смотря на всю бессмыслицу подобной жалобы, она существует. Третий сорт рассейских людей составляют Вязниковцы. Под этим именем разумеются все вообще бродячие торговцы (не Татары), из каких бы губерний они ни были. В действительности между ними первое место принадлежит Владимирцам разных уездов и вязниковских ничуть не больше, чем ковровских и всяких. Не мало по Сибири расхаживает также костромичей и вятичей, тоже называемых вязниковцами. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Siberiaj ŝtatoficistoj estas dividataj je du grupoj" la armeaj, do militistoj, kaj la jugejaj — civiluloj. Ekzistas ankaŭ la montaj, sed ili havas propran palestinon kaj sian linion. La ŝtatoficistoj, laŭ deveno, estas lokanoj kaj alveturintoj. Tiuj lastaj nomas la unuajn hejmkultivitoj [sentalentuloj], la unuaj nomas la lastajn sterkuloj. La alveturintoj tre ofte akirinte familion, dometon kaj aliajn materiajn bonojn, restas en Siberio por ĉiam, kaj generas lokanojn. Nemalofte inter ŝtatoficistoj kaj junaj negocistoj kun pretendoj pri edukiteco, kompreneble lokanoj, renkontiĝas sinjoroj, kiujn plej trafe eblus nomi usonanoj. Tiuj usonanoj konsideras Siberion eldorado kaj traktas preskaŭ kiel personan ofendon la plej etan riproĉon aŭ malkonsenton pri iliaj ditiramboj. »   « Сибирские чиновники разделяются также на два отдела: на армейских, т. е. военных, и судейских — гражданских. Есть еще пожалуй горные, но у тех своя палестина и своя линия. Чиновники, по происхождению, бывают туземные и заезжие. Последние зовут первых доморощенными, первые последних навозными. Приезжие, очень часто, обзаведясь семейством, домиком и иными земными благами, остаются в Сибири навсегда, и производят туземных. Не редко между чиновниками и молодыми купцами с претензиями на образование, конечно туземными, попадаются господа, которых всего вернее следует назвать Американцами. Эти Американцы считают Сибирь за какое-то эльдорадо, и принимают чуть не за личную обиду малейшее замечание и несогласие с их дифирамбами. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« В Сибири весь чиновный люд пользуется титулом: «ваше высокоблагородие». Купцам говорят: «ваше почтение и ваше степенство». Названия: барин и барыня принадлежат только станционным смотрителям и их супругам. »   « В Сибири весь чиновный люд пользуется титулом: «ваше высокоблагородие». Купцам говорят: «ваше почтение и ваше степенство». Названия: барин и барыня принадлежат только станционным смотрителям и их супругам. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« De Tugulimo komenciĝas longa vico de siberiaj [arestantaj] etapoj; je la Tugulima estas metita N 1, la siberiaj etapoj ne subiĝas al la korpuso de interna gardo kaj pro tio translokado de la arestantoj estas farata de malsuperaj militistoj de la 1-a linia bataliono laŭ Tobolska kaj de la 11-a linia bataliono laŭ Tomska gubernioj. Laŭ rakontoj de arestantoj, marŝado tra Siberio por ili estas nekompareble pli facila ol en la aliaj gubernioj, kaj lineaj soldatoj, same kiel oficiroj, estas ne kompareble pli pardonemaj ol tiuj garnizonaj. »   « С Тугулыма начинается длинный ряд сибирских этапов; на тугулымском выставлен № 1-й, Сибирские этапы не состоят в ведении корпуса внутренней стражи, и потому препровождение арестантов производится нижними чинами линейного № 1-го батальона по Тобольской, и № 11-го по Томской губернии. По рассказам арестантов, следование в Сибири для них несравненно легче, чем по другим губерниям, и линейные солдаты, точно также как и офицеры, не в пример снисходительнее гарнизонных. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Vilaĝo Uspenskoje, alinome Kermaki, per siaj konstruaĵoj apenaŭ cedos al Tugulimo, ĝi nur ŝajnas esti malpli granda. »   « Село Успенское, иначе Кермаки, постройками едва ли уступит Тугулыму, только оно кажется меньше. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« De Uspenskoje ĝis Tjumeno ekaperas foje kampoj, herbejoj kaj betulaj boskoj; la tero estas videble pli bona kaj apud la urbo renkontiĝas domaroj, do apudurbaj bienetoj aŭ prefere diri somerdomoj, apartenataj al riĉaj kaj lertaj urbanoj. »   « От Успенского к Тюмени начинают изредка попадаться поля, луга и березовые рощи; земля видимо лучше, а под городом встречаются заимки, т. е. подгородные хутора, или, лучше сказать, дачи, принадлежащие богатым и тороватым городским жителям. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Vico da ŝtonaj preĝejoj kun altaj sonorilturoj de malproksime montras ke oni proksimiĝas al la urbo, aldone al tiu bona, kaj vere, Tjumeno estas ne nur bona, eĉ bonega distrikta urbo, sed kia koto estas en ĝi surstrate, vera teruro! La pavimoj mankas kaj apenaŭ baldaŭ aperos: mankas kie preni ŝtonojn; oni diros: transporti, sed de kie kaj kiom tio kostos? Konsiderante malmultekostecon de ligno, restas ebleco pavimi la urbon per ligno, kaj neniel krom kente, ĉar pavimado de la stratoj per kuŝantaj traboj, do per lignoplatoj, kie mi vidis tion, estas tute malefika. En Tjumeno tiel estas pavimita malsuprenvojo kaj suprenvojo trans profunda ravino, trairanta la urbon, kaj oni tutanime bedaŭras la malŝparitan lignon. »   « Ряд каменных церквей с высокими колокольнями издали показывает, что приближаешься к городу, вдобавок к хорошему, и точно, Тюмень не только хороший, даже отличный уездный город, но какая в нем грязь по улицам, просто ужас! Мостовых нет и едва ли скоро будут: камня взять негде; скажут: возить, да откуда и во что это обойдется? При дешевизне леса остается возможным вымостить город деревом, и не иначе, как торцами, потому что мощенье улиц бревнами в лежку, т. е. пластинами, где мне доставалось видеть его, никуда не годится. В Тюмени этим способом вымощен спуск и подъем при переезде чрез глубокий овраг, пересекающий город, и от души жаль потраченного дерева. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« [pri Tjumeno] La plej granda kaj bona parto de la urbo troviĝas sur la dekstra, alta bordo de rivero Turo. Trans la rivero la konstruaĵoj ne multas. »   « Большая и лучшая часть города расположена на правом, нагорном берегу р. Туры. За рекою строений не много. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En Tjumeno finiĝas la siberia akvovojo, komenciĝanta de Tomsko (laŭ Tomo, Irtiŝo, Tobolo kaj Turo) kaj Semipalatinsko (laŭ Irtiŝo). Antaŭe tiu ĉi vojo — kun 80-versta trenvojo inter vilaĝo Makovska fortikaĵo ĉe rivero Keto, alfluanto de Obo, kaj la urbo Jenisejsko, sekvis laŭ Jenisejo kaj Angaro ĝis Bajkalo. »   « В Тюмени оканчивается сибирский водяной путь, начинающейся от Томска (по Томи, Оби, Иртышу, Тоболу и Туре) и Семипалатинска (по Иртышу). Прежде этот путь, — с 80-верстным волоком между селом Маковским острогом на р. Кети, притоке Оби, и городом Енисейском, шел по Енисею и Ангаре до Байкала. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Alportado ĝis Tjumeno kaj forportado de tie de grandega kvanto de kargo sekvigis gravan evoluon en Tjumena distrikto de veturigista metio, nomata ĉie en Siberio jamŝĉina. Jamŝĉik [veturigisto] siberie nomiĝas ne nur homo, persone plenumanta poŝtotransportadon, sed ankaŭ veturigisto, transportanta varojn. Kontraktuloj-kamparanoj kaj negocistoj, okupiĝantaj pri transportado de kargo, ankaŭ nomiĝas jamŝĉik-oj — kun aldono de la vorto mastro. »   « Доставка до Тюмени и вывоз оттуда огромного количества клади имели следствием значительное развитие в Тюменском округе извозного промысла, называемого в Сибири повсеместно ямщиною. Ямщиком, по-сибирски, называется не только человек, лично отбывающий почтовую гоньбу, но и извощик, перевозящий товары. Подрядчики-крестьяне и купцы, принимающие на себя доставку клади, также называются ямщиками, — с прибавлением слова хозяин. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Tjumeno havas sian fakon — tapiŝojn glatajn kaj vilajn. Lano, teksado, kolorigado, alinome ornamo — ne estas specifaj, sed tiuj ĉi tapiŝoj estas tre malmultekostaj kaj pro tio ili estas vendataj sufiĉe abunde. Alia kaj eĉ plej grava okupo de la tjumenaj loĝantoj estas tanado de ledoj kaj kudrado de ŝuoj. Sed tiuj ĉi aĵoj en komerco estas nomataj kunguraj. Produktataj en Tjumeno kaj Tjumena distrikto ŝuoj provizas la tutan Siberion, speciale multe da ĝi necesas en orminejoj. La siberiaj ŝuoj konsistas el tri ĉefaj tipoj: 1) ordinaraj botoj el nigra ledo, 2) brodni, ankaŭ botoj sed sen randaĵo, kun trakudritaj krurumoj, ĉe tio la frontaĵoj estas farataj el la nigra kaj la krurumoj el la blanka ledo, kaj 3) ĉarki: tio estas brodni sen krurumoj. »   « Тюмень имеет свою специальность — ковры гладкие и мохнатые. Шерсть, тканье, окраска, иначе узор — не особенные, но эти ковры очень дешевы и потому их расходится довольно много. Другое и даже главнейшее занятие тюменских жителей соотавляют выделка кож и шитье обуви. Но эти изделия в торговле слывут кунгурскими. Приготовляемою в Тюмени и Тюменском округе обувью снабжается вся Сибирь, в особенности много ее требуется на золотые прииски. Сибирская обувь состоит из трех главных видов: 1) обыкновенные сапоги из черной кожи, 2) бродни, тоже сапоги, но без ранта, с прошивными голенищами, при чем переда делаются из черной, а голенища из белой кожи, и 3) чарки: это бродни без голенищ. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [en Tjumeno] Trans la rivero, apud la urbo, videblas dekoj da ventomuelejoj, en kiuj oni muelas salikajn kaj vimenajn ŝelojn, anstataŭantajn en Siberio la kverkan ŝelon. Laŭ kutimo, alportita de Rusio, tiun ĉi junan ŝelon oni nomas kverko, malgraŭ tio ke la arbo kun tiu ĉi nomo en la tuta Siberio de Uralo ĝis Amuro mankas komplete. »   « За рекою, под самым городом, виднеются десятки ветренных мельниц, на которых мелют ивовую и тальниковую кору, заменяющими в Сибири дубовую. По привычке, вынесенной из России, эту молодую кору называют дубом, не смотря на то, что дерева с этим названием во всей Сибири от Урала до Амура нет вовсе. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Mi vidis kiel de Tjumeno ekiris grandega arestanta grupo. En ĝi estis intermiksitaj ĉiuj sekvantaj al Siberio sendistinge, ĉu al laboro aŭ al setlado, viroj, virinoj, infanoj — ĉio iris kune. Tiu ĉi ordo daŭras ĝis Tobolsko, kie la grupoj jam dividiĝas je katenaj, setlistaj kaj virinaj. »   « При мне из Тюмени выступила огромная арестантская партия. В ней были перемешаны все следующие в Сибирь без разбора, как в работы, так и на поселение, мужчины, женщины, дети — все шло вместе. Этот порядок продолжается до Тобольска, где уже партии делятся на кандальные, поселенские и женские. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri arestantoj, ekmarŝantaj de Tjumeno al Tobolsko] Almozoj en la urbo estis dosdonataj senavare kaj abunde: oni estis donantaj monon, panon, bulkojn, viandon, ovojn, sekigitan fiŝaĵon kaj teon en pecoj brikan kaj envolvitan je paperetoj folian. Almozo forme de teo estas bazita sur tio ke en Siberio teo delonge jam iĝis inter la unuaj bezonoj. Siberia familio ne trinkanta teon estas same kiel tiu rusa ne havanta salon, do la lasta grado de mizero. Ĉio manĝebla tuj estis stokata sur apartajn koĉojn, la mono venis al grupestro. Dividado inter la arestantoj okazas plej honeste. La aĵoj malfacile divideblaj kiel ekzemple multaj manĝaĵoj, parte vestoj kaj ŝuoj, en la grupoj estas vendataj per aŭkcio kaj restas kun tiu arestanto, kio donis pli, dum la gajnita mono venas al la komuna kaso. Ĉio ĉi okazas kun pedanta precizeco. Persona almozo restas ĉe la ricevinto, sed tio okazas malofte kaj dependas de la volo de donanto. »   « Милостыня в городе раздавалась щедрая и обильная: подавали деньги, хлеб, булки, мясо, яйца, сушеную рыбу и чай, как кусками кирпичный, так и завернутый в бумажки байховский. Подаванье милостыни чаем основано на том, что в Сибири чай давно уже сделался одною из первых потребностей. Сибирское семейство, не пьющее чаю, представляет то же самое, что русское, не имеющее соли, т. е. последнюю степень нищеты. Все съестное тут же складывалось на особые подводы, деньги поступали к старосте. Дележ между арестантами производится самым добросовестным образом. Предметы неудободелимые, как, например, многое из съестного, а также части одежды и обуви, в партиях продаются с аукциона и остаются за тем из арестантов, кто даст больше, а вырученные деньги поступают в общую кассу. Все это производится с педантическою точностью. Личная подача оставляется в пользу получившего, но это бывает редко и зависит от воли того, кто подал. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri arestantoj, ekmarŝantaj de Tjumeno al Tobolsko] La grupo sekvis en jena ordo: fronte katenuloj, do metitaj je katenoj. Tio estis sekvantaj al punlaboro aŭ, kiel oni diras en Siberio, al laboroj; post ili je grupoj po 6 homoj en ĉiu, alkroĉitaj al ĉeno — tio estis irantaj por setlado en Orienta Siberio, post ili liberaj, do sen iuj ajn katenoj kaj ĉenoj, sendataj por setlado, ĉiujn ajn virinoj, homoj antaŭe apartenintaj al privilegiitaj klasoj kaj fine familioj de la ekzilitoj, do edzoj sekvantaj edzinojn aŭ edzinoj — post la edzoj. Familiaj arestantoj ofte havas multe da infanoj kaj marŝado en komunaj grupoj apenaŭ helpas al evoluo de moralo. Speciale suferas la knabinoj. Mi aŭdis de la homoj sciantaj kaj veramaj, ke koruptita infano 11 jarojn aĝa tute ne estas malofta fenomeno en la grupoj. »   « Партия следовала в таком порядке: впереди кандальные, т. е. закованные в кандалы. Это следующие на каторгу, или, как говорят в Сибири, в работы; за ними группами, по 6 человек в каждой, прикованные к цепи — это идущие на поселение в Восточную Сибирь, за ними на свободе, т. е. без всяких оков, посылаемые на жительство, все вообще женщины, люди, прежде принадлежавшие к привилегированным классам, и, наконец, семейства ссылаемых, т. е. мужья, следующие за женами, или жены — за мужьями. У семейных арестантов часто бывает по многу детей и следование в общих партиях едва ли способствует развитию нравственности. В особенности страдают девочки. Я слышал от людей знающих и правдивых, что павший ребенок лет одиннадцати — вовсе не редкое явление в партиях. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Sur vaporŝipa albordiĝejo mi havis eblecon konvinkiĝi ke iam ricevita de mi informo ke en la siberiaj riveroj mankas kankroj, estas senduba stultaĵo, kvankam antaŭe ĝi estis la vero. Danke al gastronomiaj tendencoj de certaj personoj (iuj diras ke rilataj al alkohola komerco, aliaj ke temas pri ŝtatoficistoj) aktuale mi vidis kankrojn en multaj siberiaj riveroj kaj interalie en Tobolo kaj Iŝimo. Tre probable estas ke tiuj ĉi bongustaj bestoj disvastiĝos tra la tuta sistemo de Obo. Siberianoj (mi ne parolas pri la homoj civilizitaj) ne nur ne manĝas la kankrojn, sed eĉ kraĉas kaj miras kiel eblas manĝi ilin. Cetere tiu ĉi abomeno ekzistas en multaj areoj de Rusio, speciale tie kie oni sekvas la malnovajn tradiciojn. »   « На пароходной пристани я имел случай убедиться, что выученное мною когда-то сведение о том, что в сибирских реках нет раков оказывается положительным вздором, хотя прежде было истиною. Благодаря гастрономическим тенденциям некоторых личностей (кто говорит акцизно-откупного, а кто гражданско-административного ведомства) в настоящее время я видел раков во многих сибирских реках, и, между прочим, в Тоболе и Ишиме. Весьма вероятно, что эти вкусные животные распространятся по всей системе Оби. Сибиряки (я не говорю о людях цивилизованных) не только не едят раков, но даже сплевывают, и удивляются, как их можно есть. Впрочем подобное отвращение существует во многих местностях Россиии, в особенности там, где придерживаются старины. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Alportado kaj elportado de varoj kaj vicoj da koĉoj, enveturantaj kaj elveturantaj, donas al Tjumeno viglan aspekton — fenomeno, ne ofte renkontata ne nur en distriktaj, sed eĉ en multaj guberniaj urboj. Situante meze de la vojo inter Peterburgo kaj Irkutsko, tiu ĉi urbo havas sufiĉe grandan komercan signifon, kaj ŝajne povus esti pli bona punkto por foiro ol Irbito, situanta flanke, sed en Tjumeno la foiro definitive malsukcesis, kvankam en la jaro de malfermo en ĝi estis multe da varoj, sed en sekvintaj jaroj ĝi transformiĝis je sufiĉe malsignifa. Se iam estos aranĝita fervojo inter Permo kaj Tjumeno, do la Irbita foiro malaperos per si mem. Tiun ĉi opinion mi aŭdis de multaj kaj al mi ĝi ŝajnas racia. »   « Нагрузка и выгрузка товаров и целые вереницы обозов, въезжающих и выезжающих, придают Тюмени оживленный вид — явление, не часто встречаемое не только в уездных, но даже во многих губернских городах. Находясь на половине дороги между Петербургом и Иркутском, этот город имеет довольно большое торговое значение и, казалось бы, мог быть лучшим пунктом для ярмарки, чем Ирбит, находящийся в стороне, но в Тюмени ярмарка окончательно не удалась, хотя в год открытия, на ней было много товаров, но в последующие же годы она обратилась в довольно незначительную. Если будет когда-нибудь устроена железная дорога между Пермью и Тюменью, то ирбитская ярмарка уничтожится сама собою. Это мнение я слышал от многих, и оно мне кажется основательным. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kiam oni alkutimiĝas renkonti senĉesajn koĉojn laŭ la Siberia landvojo, inter Permo kaj Tjumeno, post tiu ĉi urbo trafas la okulojn kompleta manko de trafiko. Tion ĉi faris vaporŝipoj; pro tio kiel oni damnas ilin, estas terure! "kaj diabla elpensaĵo" kaj "bankrotado de la homoj" kaj "malŝparo de ligno, kie oni prenos fuelon?" kaj "ĉiujn fiŝojn oni fortimigis" ktp; ĉion ĉi mi aŭskultis abunde ĝis Tomsko. »   « Когда привыкнешь встречать беспрерывные обозы, по Сибирскому тракту, между Пермью и Тюменью, за этим городом бросается в глаза совершенное отсутствие движения. Это сделали пароходы; за то как же их проклинают, просто страсти! «и чертова выдумка» и «людям разоренье,» и «лесу перевод, чем топить будут?» и «рыбу всю распугали», и прочее в подобном роде; всего этого я наслушался в волю до самого Томска. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Nomon de Siberio nemuskita mi aŭdis plurfoje, sed malgraŭ granda deziro mi malsukcesis ekkoni devenon de tiu ĉi vorto. »   « Название Сибири немшоною, мне случалось слышать не раз, но при всем желании, я никак не мог узнать причины происхождения этого слова. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Lokon, sur kiu estas konstruita granda kaj evidente riĉa vilaĝo Bogandinskoje, ne eblas nomi komforta. Apud la vilaĝo al rivero Piŝmo enfluas la alia, kaj dum riveraltiĝo parto de la kortoj estas inundataj kaj la tuta vilaĝo foje estas ĉirkaŭata per akvo. Plugebla tero apud la loĝejoj mankas komplete kaj la kampoj troviĝas dudek verstojn for, kie la grundo estas pli seka. Vintrejoj de Bogandinskoje, pli ĝuste — somerejoj, do kampaj kortoj al kiuj oni transloĝiĝas dum rikoltado, ne estas dissemitaj diversloke kiel tio kutime estas en Siberio, sed estas kolektitaj en unu loko kaj konsistigas apartan vilaĝon Kij-dometoj". Ĉion ĉi mi eksciis ĉar mastro de la domo, kiu samtempe estis partnero de mia veturigisto, petis ĉe mi permeson meti sur la koĉon sakon kun diversaj nutraĵoj por laboristoj. Poste oni rakontis al mi, ke en dissemitaj vintrejoj ofte pasigas vintron vagabondoj, kiujn lokanoj timas akcepti en la kortoj. »   « Место, на котором построено большое и богатое, по-видимому, село Богандинское, нельзя назвать удобным. Возле села в р. Пышму впадает другая, и во время половодья часть дворов всегда затапливается и все село бывает окружено водою. Пахотной земли около жилья ни клочка, и поля находятся в двадцати верстах, где грунт посуше. Богандинские зимовья, правильнее — летники, т. е. полевые дворы, в которые перебираются во время страды, не разбросаны в разных местах, как это обыкновенно делается в Сибири, а собраны в одно место, и составляют целую деревню «Кийския избенки». Все это я узнал потому, что хозяин дома, он же и дружок, попросил у меня позволения положить в повозку мешок с разным съестным для работников. После мне рассказывали, что в разбросанных зимовьях нередко проводят зиму бродяги, которых принимать во дворы жители опасаются. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« En la najbara al Tjumena, Jalutorovska distrikto, la tero estas pli bona; sed la konstruaĵoj estas videble pli malbonaj. »   « В соседнем с Тюменским, Ялуторовском округе земля лучше; зато постройки видимо хуже. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Dum forveturo de vilaĝo Romanovo, la dua stacio post Tjumeno, oni demandis min, ĉu necesas laŭvoje enveturi Jalutorovskon? Se ne, oni preterveturas la urbon, per kio estas gajnataj kelkaj verstoj kaj la vojo estas pli bona. — Sed kiф estas la urbo? — Ne atentinda. Nura nomo. »   « При выезде из села Романова, второй станции от Тюмени, у меня спросили, не нужно ли заезжать в Ялуторовск? Если же нет, то город объезжают, чем выигрывается несколько верст и дорога лучше. — А каков город? — Внимания не стоит. Только одно звание. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri kankroj] En vilaĝo Zavodoukovskoje, kie mi ŝanĝis la ĉevalojn, mastrino rezolute rifuzis ne nur doni vazojn, sed eĉ kuiri tiujn ĉi "akvajn pajacojn", do diablojn, pardonu min dio. »   « В селе Завододуховском, где я менял лошадей, хозяйка отказалась решительно не только дать посуду, но даже варить этих «водяных шутов», т. е. чертей, прости-Господи. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Famoj kaj onidiroj pri manifesto okaze de inaŭguro de la Novgoroda monumento en Siberio estis ĉie ajn, kaj vagabondoj ege esperis pri ĝi. »   « Слухи и толки о манифесте, по случаю открытия новгородского памятника, в Сибири были повсеместны, и бродяги сильно на него расчитывали. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« [rakonto de kaptita punlaborulo] Oni skurĝos, metos slovo kako [iun vorton, do SK] sur la mano kaj skapolo kaj sendos al la Nerĉinsk-administracio. »   « Накажут плетьми, поставят слово како (с. к., то есть ссыльно-каторжный), на руке и на лопатке и пошлют в нерчинское ведомство. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [rakonto de kaptita punlaborulo] La niaj ĉi tie flanke de la vojo iras, ili havas sian itineron. Ĝis Birjuso, do ĝis la Irkutska limo laŭ granda vojo ni ne iras. Nu kaj poste, se vi veturus printempe, ili kvazaŭ virŝafoj marŝas. Nun, proksime de aŭtuno ili malmultiĝas, tamen ankoraŭ ili renkontiĝos. Sed nun la veraj maljunaj vagabondoj malmultas. En tiuj lokoj aŭtune iras plejparte uloj malliberigitaj unuan fojon. La veraj majstroj trairas dum frua printempo. »   « Наши тут все сторонами пробираются, маршрут свой имеют. До самой Бирюсы, т. е. до Иркутской границы, по большой дороге не ходим. Ну, а там, если б ехали весною, то как бараны идут. Теперь к осени становится меньше, а все еще будут попадаться. Только теперь настоящих старых бродяг мало. В тех местах по осени идут больше перваки. Настоящие мастера проходят раннею весною. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« [rakonto de kaptita punlaborulo] Estas bravuloj: ronde dek ses aŭ ronde Ivan Ivaniĉ, do komplete je stampoj. La dekan fojon kaj pli. Dufoje kondamnita al ĉenado al ĉarumo. »   « А есть молодцы: кругом шестнадцать, или кругом Иван Иваныч, значит весь в клеймах. По десятому и больше. Раза по два на приковку к тачке осужден. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« [rakonto de kaptita punlaborulo pri fuĝintoj] Ili muŝon ne tuŝos, jam sen paroli pri la homo. Li petos je la nomo de Kristo: se vi donis — savu vin dio; se ne — je via sano. »   « Мухи не обидят, не то что человека. Христа-ради попросит: дали — спаси Господь; нет — на здоровье. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Oni klarigis al mi ke loĝantaj en Omutinska subdistrikto transloĝiĝintoj-kaluganoj tre ofte kaptas vagabondojn kaj transdonas al la estraro. »   « Мне объяснили, что живущие в Омутинской волости новоселы-калужане очень часто ловят бродяг и представляют по начальству. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [rakonto de eks-soldato fuĝinta de punlaboro] Por la homo libera, ekzemple por kamparano, ŝtatoficisto, por sinjoroj, en fabrikoj estas oble pli bone; ne kompareblas; sed por la homo kazerna kiel ni — vera katastrofo... — Pro kio? — Sed imagu, de infanaĝo oni vestis vin, nutris, do mankas kutimo kiel prizorgi sin mem. En fabrikoj oni donos al vi nutraĵon, salajron — uzu laŭplaĉe. Sed ni kompreneble la salajron portos al drinkejo, nutraĵon ankaŭ ni ne scias kiel trakti: ni alkutimiĝis al ĉio preta. En arestanta roto mi estas sata, ŝuita, vestita; sidi enŝlosita mi kutimas de infanaĝo kaj laboro ne estas peza. Komunumo estas granda, ĉiuj estas de nia rondo. Sed liberaj homoj en arestantaj rotoj suferas multe; speciale kiuj venis de Kaŭkazio, dum en fabrikoj — normale, ili akomodiĝas. »   « Для человека слободного, например, для мужика, для мещанина, для приказного звания, для господ, в заводах много лучше; сравнения нет; а вот для человека казарменного, как наш брат — беда просто... — От чего же это? — Да как же, с малолетства тебя одевали, кормили, вот привычки и нет как с собою обойтись. В заводах дадут тебе паек, жалованье, — распоряжайся, как знаешь. А наш брат, известно, жалованье в кабак, с пайком тоже обойтись не умеет: привык к готовому. А в арестантской роте я сыт, обут, одет; сидеть под замком привык с измала, а работа не Бог знает какая. Общество большое, все свои. А вот слободным, так тем в арестантских ротах шибко круто приходится; особенно которые с Капказа, а на заводах — ничего, скоро обживаются. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [post Zavodoukovsko] Kelkajn verstojn post la stacio etendiĝas pina arbaro, la sola ĝis Obo, kiel mi vidis poste. Post holmoj, kiuj estis nur du aŭ tri, denove komenciĝis ebenaĵo, sed pli seka ol antaŭe. Ekaperis jen kaj jen grenkampoj apud la vojo — klara signo, ke oni veturas laŭ lando loĝita. »   « Несколько верст от станции тянется сосновый лес, единственный до самой Оби, в чем я убедился впоследствии. За холмами, которых было всего два-три, опять началась равнина, только посуше прежней. Стали попадаться хлебные поля около дороги — ясный признак, что едешь по стране населенной. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [post Zavodoukovsko] En ĉiu vilaĝo renkontiĝas ekzilitoj, kiujn eblas facile distingi de malnovaj siberianoj laŭ vestoj kaj eĉ facile laŭ parolmaniero. Vilaĝaj metiistoj kiel: ĉarpentistoj, forĝistoj, fornistoj, tajloroj, ŝuistoj ktp 9 el 10 nepre estas setlintoj. Vidante rande de vilaĝo apenaŭ vivan dometon oni povas ĵuri kuraĝe ke ĝi apartenas al ekzilito. Malmultaj el ili sukcesas akiri bonan domon kaj tio okazas nur al la homoj kun familioj. La homoj solecaj, travivinte plej bonajn jarojn kiel laboristoj, maljunaĝe tre ofte ne scias kie trovi azilon kaj vivas je la nomo de Kristo. Tiu ĉi bedaŭrinda fenomeno en Siberio estas tre ordonara. »   « В каждой деревне встречаются ссыльные, которых легко отличить от коренных сибиряков по одежде, а еще более по выговору. Деревенские мастеровые как-то: плотники, кузнецы, печники, портные, сапожники и проч. 9-ть из 10 непременно поселенцы. При виде, на краю деревни еле живой избенки, можно ручаться смело, что она принадлежит ссыльному. Немногим из них удается обзавестись порядочным домом, и это случается только с семейными. Люди одинокие, проживши лучшие годы в работниках, под старость очень часто не знают куда преклонить голову, и живут Христовым именем. Это неутешительное явление в Сибири весьма обыкновенно. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La vizaĝoj, vestoj kaj la jungilaro mem ŝajnis al mi konataj. Laŭte diritaj vortoj: jen (li) kaj jani (ili), tuj klarigis al mi kio estas tiuj ĉi homoj kaj kial ili ŝajnis al mi similaj. — Saluton fraĉjoj! Ĉu vi estas kurskanoj? — Jes, kurskanoj, ĉiuj estas kurskanoj. Kaj de kie vi estas, via moŝto? Ĉu de nia areo? ŝutiĝis la demandoj. — Ne, fraĉjoj, mi estas orjolano, nur longe loĝis en Kursko. — Orjolano, do tio signifas ke vi estas najbaro, estas same. La buboj, foriginte la ĉapojn, forlasis la koĉojn kaj ĉirkaŭis mian koĉon. Junuloj, laŭ kurska kutimo, silente malfermis la buŝojn (signo de speciala atento). Anime mi kontraŭvole transflugis al la patrujo [...] — Kaj vi de kiu distrikto estas?[...] — De la gubernio mem, do de Kurska distrikto. Eble vi konas vilaĝon Pletnjovo? — Kiel ne koni, mi konas. — Mi do ankaŭ ĉi tie vilaĝon nomis Pletnjovo, ĝi skribiĝas Pletnjovo. »   « Лица, одежда и самая упряжь показались знакомыми. Громко сказанные слова: ен (он) и яны (они), сразу объяснили мне, что это за люди и почему показались знакомыми. — Здравствуйте братцы! Вы курские? — А курскаи, усе (все) как есть курскаи. А твоя милость откелича? С наших сторон что-ли-ча? посыпались вопросы. — Нет, братцы, я орловской, только долго жил в Курске. — Орловской, ето значить сусед, усе едино. Ребята, снявши шапки, побросали телеги и обступили повозку. Молодые парни, по курскому обычаю, молча разинули рты (признак особого внимания). Душою я невольно перенесся на родину [...] — А из какого уезда? — А из самой губернии, Курского значит. Може знаете село Плетенево? — Как не знать, знаю. — Мы стало быть и здесева деревню Плетеневою прозвали, так Плетенева и пишется. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Koĉa rajdado en kurska maniero okazas tiel: necesas stari sur koĉo kaj peli la ĉevalojn per kondukiloj; la pletnjovanoj konservis ankaŭ tiun ĉi kutimon. »   « Тележная скачка по-курски производится так: надобно стать в телеге на ноги и погонять лошадь вожжами; плетеневцы сохранили и это обыкновение. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [vilaĝo Pletnjovo, Tobolska gubernio] Ĉe tio mi rimarkis ke la gemaljunuloj konservis kurskan vestaron: ruĝan lana jupon, dum la gejunuloj estis jam vestitaj siberie, do je indienaj roboj kaj sarafanoj. Vestaro de la viroj ankaŭ ŝanĝiĝis. Bastoŝuoj certe estas jam delonge forĵetitaj, mankas eĉ el kio plekti ilin. Zipun [senkoluma kaftano] estas anstataŭigita per azjam [speco de kaftano]. Tiu estas fakte la sama zipun aŭ armjak [longa mantelo], nur ne drapa, sed el hela vila materialo, simila al polustamed [densa ŝtofo], kun broditaj je diverskolora papero kolumo, randoj kaj anguloj sur baskoj. Tiuj ĉi azjam estas en komuna uzo en la tuta Siberio; oni alportas ilin kudritajn ŝajne de Niĵegoroda gubernio. Cetere sur iuj maljunuloj estis ankaŭ zipun. »   « При этом я заметил, что старые сохранили курский наряд: красную шерстяную юбку, а молодые были уже одеты по-сибирски, т. е. в ситцевые платья и сарафаны. Наряд мужчин тоже подвергся изменению. Лапти, конечно, давно уже брошены, их и плести не из чего. Зипуны заменены азямами. Это, пожалуй, тот же зипун или армяк, только не суконный, а из какой-то светлой волосяной материи, в роде полустамеда, с вышитыми разноцветною бумагою воротником, краями и углами на полах. Эти азямы в общем употреблении во всей Сибири; их привозят шитыми, кажется, из Нижегородской губернии. Впрочем, на некоторых стариках были и зипуны. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [vilaĝo Pletnjovo, Tobolska gubernio] Nun ham pli malpli, ni iom alkutimiĝis, sed komence estis ege malfacile. Plej multe la virinoj ploregis. Ĉe ni, vi mem scias, estas kutimo dufoje jare marŝi al la Kurska-Radika ikono de Dipatrino marŝi, sed ĉi tie ĝi mankas — do ni angoris. Plia afero estas ke nia areo estas ĝardena dum ĉi tie haveblas nek pomujoj, nek pirujoj — tion ni sopiris. Ĉu vi kredas aŭ ne, de ĉi tie kvin virinoj al la Kurska-Radika ikono de Dipatrino por la 9-a vendredo marŝis. Nu, kion fari, dio venigis, ili revenis. Ni provis planti pomujojn, la semoj ekĝermas, sed poste pereas. Kion fari. Ĉu klimato estas tia? Sed rilate la grenon — normale, la tero estas fekunda. Tritiko kreskas, sekalo, nur la vera sekalo ĉi tie malmultas, plejparte printemposekalo. La gusto estas la sama, sed la forto mankas. Rilate la brutaron ankaŭ estas libere, sed ne okazas ĉevalŝtelado kiel en nia regiono. »   « Таперича ничего, как будто попривыкли, а по первоначалу — беда. Пуще всего бабы голосом голосили. У нас оне, сам знаешь, привыкши два раза в год к Владычице, Знаменью Коренской Божьей Матери ходить, a здесь етого заведения нетути — ну и тосковали. Другое, опять наша сторона садовая, a здесева нет табе ни яблочка, нет табе ни дульки, — етим скучали. Веришь ли, отселева баб пять, должно быть, у Коренную, к 9-й пятнице ходили. Чтож, Бог привел, поворотились. Пробовали мы и яблони садить, семечками стало быть взойдет, растет, а там пропадет. Что будешь делать. Климант такой что-ли-ча? А вот на счет хлебушка — ничего, земля уродимая. Пашаница растеть, рожь, только настоящей аржи тут самая малость, больше ярица. Скус тот же, a силы нет. На счет скотинки тоже слободно, а чтоб лошадей крали, как по нашим местам, здесева не слыхать. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [transloĝiĝintoj de Kurska gubernio en vilaĝo Pletnjovo, Tobolska gubernio] Rilate la siberianojn, ni moknomas ilin ĉaldon-oj, ili plejparte okupiĝas pri teo, ne ŝatas labori. Iuj vivas bone, sed haveblas ankaŭ mizero. Antaŭnelonge proksime de ni setliĝis transloĝiĝintoj kagulaj: ili ne kutimas al plugado, estas la arbara popolo, do ili suferegas tiel, ke dio mia!... »   « На счет сибирских, мы их чалдонами дразним, больше чаями занимаются, а работать не охочи. Иные живут справно, а есть и нищета. А то вот недалеко новоселы калуцкие: к пахоте непривычны, народ лесной, те беду-дуют, то есть так бедують, что Боже мой!.... » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri siberia parolmaniero] [...] finaĵo de multaj urboj je sk siberie ŝanĝiĝas al sko kaj pro tio oni senhalte aŭdas Tomsko, Omsko, Kajsko, Kainsko kaj Jalutorosko. Unusola Tjukalinsk nomiĝas simple Tjukala, kaj Semipalatinsk — Semipalatnij. »   « [...] окончание многих городов на ск, по-сибирски изменяется в ско, и потому беспрестанно слышишь Томско, Омско, Кайско, Каиньско и Ялутороско. Один только Тюкалинск называется просто Тюкалою, да Семипалатинск — Семипалатным. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En Iŝima distrikto la tero estas oble pli bona ol en Jalutorovska, sed la konstruaĵoj estas pli malbonaj kaj aperas jam domoj tegmentitaj per basto kaj eĉ turfopecoj. Pajlotegmentojn la siberianoj ne ŝatas kaj mokas la novsetlintojn, kiuj foje havas tiajn tegmentojn. »   « В Ишимском округе земля гораздо лучше, чем в Ялуторовском, за то постройки несравненно хуже, и начинают попадаться дома, крытые берестою и даже дерном. Соломенных кровель сибиряки не терпят, и смеются над новоселами, у которых бывают такие кровли. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Riveroj Iŝimo kaj Tobolo, elfluante de profundo de la kirgizaj stepoj, trairas la terojn de plej sukcesa terkultivado kaj grandega brutobredado, kaj samtepe bezonantajn lignon; poste ambaŭ riveroj eniras areon de netraireblaj arbaroj-tajgo, kie la greno kaj viando estas kostaj; tio ĉi estas en Siberio mem. Senĉesa akvovojo de Petropavlovsko kaj Kurgano ĝis Tjumeno povas facile ebligi al multaj produktoj de tiuj ĉi urboj kaj iliaj ĉirkaŭaĵoj aperi sur merkatoj de Eŭropa Rusio. Kaj do? Ĝis nun la tuta vaporŝipa navigado laŭ Tobolo limiĝas je navigado de Tobolsko ĝis riverbuŝo de Turo, kaj laŭ Iŝimo oni ankoraŭ ne provis. Oni kontraŭas tion dirante ke inter Jalutorovsko kaj Kurgano laŭ Tobolo, kaj inter Iŝimo kaj Petropavlovsko laŭ Iŝimo haveblas muelejoj; sed ĉu vere ili povus esti nesuperebla obstaklo kaj ĉu vere privata intereso ĉiam estos preferata al tiu publika? »   « Реки Ишим и Тобол, вытекая из глубины киргизских степей, проходят чрез земли успешнейшего земледелия и огромного скотоводства, и в тоже время нуждающиеся в лесе; в дальнейшем течении обе реки вступают в область дремучих лесов-урманов, где и хлеб и мясо дороги; это в самой Сибири. Непрерывный водяной путь от Петропавловска и Кургана до Тюмени легко может доставить возможность многим произведениям этих городов и их окрестностей появляться на рынках Европейской России. И что же? До сих пор все пароходство по Тоболу ограничивается плаваньем от Тобольска до устья Туры, а по Ишиму еще не пробовали. Против этого говорит, что между Ялуторовском и Курганом по Тоболу, и между Ишимом и Петропавловском по Ишиму есть мельницы; но неужели оне могут составлять непреодолимое препятствие и неужели частный интерес будет всегда предпочитаться общественному?. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [en Iŝima distrikto de Tobolska gubernio] Post vilaĝo Borovskoje komenciĝas vico da kurganoj. Tio estas la unuaj kurganoj, kiujn mi renkontis en Siberio. Inter lokanoj cirkulas legendo, ke iam, tre antaŭlonge, ĉi tie loĝis iuj ĉudaki [stranguloj] aŭ ĉud, kiuj estis farantaj siajn loĝejojn subtere kaj ke, ne elteninte rusan ĉeeston, ili hakis apogilojn kaj estis subpremitaj de la falinta tero. Por konfirmi tiun ĉi legendon, oni referencas al tio ke en la kurganoj oni trovas trabojn, homajn ostojn, vazaron kaj diversajn hejmaĵojn. Bedaŭrinde mi ne havis la kazon vidi ion el tiuj ĉi trovaĵoj. »   « За селом Боровским начинается ряд курганов. Это первые курганы, которые я встретил в Сибири. Между местными жителями ходит поверье, что здесь прежде, когда-то, очень давно, жили какие-то чудаки или чудь, устраивавшие свои жилья под землею, и что не снеся русского духа, они подрубили подпорки и были задавлены обрушившеюся землею. В видах подтверждения этого предания ссылаются на то, что в курганах находят бревна, человеческие кости, посуду и разную домашнюю утварь. К сожалению, мне ничего не случалось видеть из этих находок. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [ transloĝiĝintoj en Tobolska gubernio ] Aŭdita de mi epiteto rilate la ĉeremisojn: "kvietaj kvazaŭ kokinoj" povas esti aplikita ankaŭ rilate la mordvojn, kun kiuj mi konatiĝis en pluraj distriktoj de Penza gubernio. Transloĝiĝintoj estis videble malriĉuloj: malbonaj ĉevaletoj, la samaj koĉoj kaj jungilaro — ĉio montris ke malsufiĉo de la tero, la sola kaŭzo de la transloĝiĝo, mizerigis ilin ĝis ekstremo. »   « Слышанный мною эпитет о Черемисах: «смирные как куры,» вполне может быть применен и к Мордве, с которою я был знаком во многих уездах Пензенской губернии. Переселенцы были заметно из бедняков: плохие лошадки, такие же повозки и упряжь, — все показывало, что малоземелье, единственная причина переселения, довело их до крайности. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Trans rivero Iŝimo la tero estas jam pli malbona kaj ekaperas lagoj kaj zajmiŝĉe [marĉoj]. Inter la stacioj Mamiŝeva kaj Orlova situas marĉo, ricevinta la nomon Orlovskoje. Ĝi etendiĝas, kiel oni diris al mi, 150 verstojn aŭ ĉirkaŭ tio. »   « За р. Ишимом земля уже похуже и начинают показываться озера и займища. Между станциями Камышевою и Орловым есть займище, получившее даже название Орловского. Оно тянется, как мне говорили, верст на полтораста или около того. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En Siberio zajmiŝĉe estas nomata marĉo, pli aŭ malpli malseka, kovrita je herboj kaj aspektanta kiel herbejo. Laŭ popola kaj tre simila al la vero klarigo, ĉiuj zajmiŝĉe estis antaŭe lagoj, kiuj, poiomete malprofundiĝante kaj sin kovrante per herboj, transformiĝas je tio kio nomiĝas zajmiŝĉe. Kun tempopaso sur zajmiŝĉe aperas betuletoj forme de arbustaro; la grundo ĉiujare iĝas pli firma, la arboj pli grandaj kaj dense kreskantaj, poste aperas etaj boskoj kaj fine formiĝas jelan, do plugebla tereno. Ĉiujn ĉi ŝanĝojn eblas observi, traveturinte de Abatskoje ĝis la eksteretata urbo Tjukalinsko, kio konsistigas iom pli ol 130 verstojn. »   « В Сибири займищем называют болото, более или менее мокрое, заросшее травою и имеющее вид луга. По народному и очень похожему на правду объяснению, все займища были прежде озерами, которые, постепенно мелея и заростая, превращаются в то, что называется займищем. Со временем на займищах появляются маленькие березки в виде кустарника; грунт с каждым годом делается тверже, деревца крупнее и чаще, потом являются рощицы, рощи и, наконец, образуется елань, т. е. место удобное для хлебопашества. Все эти видоизменения можно видеть, проехавши от Абатского до заштатного города Тюкалинска, что составляет с небольшим 130 верст. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [en Iŝima distrikto de Tobolska gubernio] En multnombraj lagoj de tiu ĉi areo abundegas sovaĝaj anasoj kaj anseroj, kaj tio estas apud la vojo, kie oni timigas ilin per pafoj; kio do okazas pli for? Nur vidante tiun ĉi teruran kvanton de ĉasaĵo, eblas kompreni plendojn de lokanoj pri detruado, okazigada de ĝi sur grenkampoj. »   « По многочисленным озерам этой местности кишат, в буквальном смысле, дикие утки и гуси, и это у самой дороги, где их пугают выстрелами; что же должно быть в стороне? Только видя это страшное количество дичи, можно понять жалобы местных жителей на опустошения, производимые ею в полях, засеянных хлебом. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Tuj post enveturi Iŝiman distrikton, mi rimarkis ke tegmentoj el maldikaj tabuloj sur la domoj estas anstataŭataj de tiuj bastaj aŭ turfopecaj; nombro de tiuj lastaj, dum proksimiĝo al Tjukalinsko, kreskas kaj en vilaĝo Kolmikovo, 22 verstojn for de la urbo, videblas nur tiuj turfopecaj. Plej verŝajne tio ŝuldiĝas al tradicio, ne al malriĉeco de loĝantoj aŭ kompleta malebleco trovi alian materialon. »   « Еще выезжая в Ишимский округ, я заметил, что тесовые кровли на домах начинают заменяться берестяными и дерновыми; число последних, по мере приближения к Тюкалинску, увеличивается, и в селе Колмыкове, в 22 верстах от города, видны только дерновые. Приписать это скорее всего следует обычаю, а уже никак не бедности жителей, или совершенной невозможности достать другой материал. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ĝenerale ĉiuj siberiaj urboj servas kiel azilo por ekzilitoj el "sinjoroj kaj ŝtatoficistoj". Laŭ vortoj de plejparto de tiuj ĉi homoj, ili suferis pro misuzo aŭ perdo de ŝtataj posedaĵoj, kio, kiel estas konate, por plejmulto estas la plej malgrava krimo. Poloj kaj loĝantoj de okcidentaj gubernioj prezentas sin nepre kiel politikajn krimulojn. Sed registroj de krimartikoloj (ve!) ofte diras alian aferon. Laŭe al tiuj ĉi koleraj dokumentoj, multaj perduloj kaj politikuloj efektive estis nuraj ŝtelistoj kaj friponoj. Ĉe tio necesas rimarkigi, ke efektivaj politikuloj malamegas tiujn ŝajnajn kaj kaze de ebleco senmaskigas ilin plej malĝentile. »   « Все вообще сибирские города служат убежищем для ссыльных из «господ и приказного звания». По словам большей части этих людей, они пострадали за растрату и потерю казенного имущества, что, как известно, в глазах большинства, составляет самое невинное преступление. Поляки и уроженцы западных губерний выдают себя непременно за политических. Но статейные списки (увы!) часто говорят не то. По этим сердитым документам многие терятели и политики оказываются чистейшими ворами и мошенниками. При этом необходимо заметить, что действительные политические терпеть не могут мнимых, и при случае обличают их самым бесцеремонным образом. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ekzilitoj el privilegiitaj klasoj de la socio en siberiaj urboj trovas por si lokojn en juĝejoj kaj administracioj, en kiuj, ne havante rajton okupi etatajn postenojn, ili plenumas devojn de kancelariistoj. Multaj el ili servas en alkohola komerco. Ĉio ĉi rilatas nur al homoj por io taŭgaj, kaj plej grave sobraj. »   « Ссыльные из привилегированных классов общества в сибирских городах пристраиваются к судам и управлениям, в которых, не имея права занимать штатные места, исполняют обязанности канцелярских служителей. Много их также служит по откупу. Все это относится только к людям на что-нибудь годным, а главное трезвым. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Diversspecaj ŝtelistoj, friponoj kaj misŝparantoj, se ili sukcesis kaŝi kaj alporti kun si monon, vivas en Siberio bonege. Por multaj el tiuj ĉi artistoj ekzilo servas kiel ŝanĝo de loĝejo kaj agadejo, ne pli. Por ili malfermiĝas la pordoj kaj koroj eĉ de tiuj, kiuj kun nobla indigno kaj teruro ekzekutas groŝajn ŝtelistojn. »   « Всякого рода воры, мошенники и похитители, если им случится припрятать и принести с собою деньги, живут в Сибири припеваючи. Для многих из этих художников ссылка служить переменою места жительства и театра действий, не больше. Для них отворяются двери и сердца даже тех, кто с благородным негодованием и ужасом казнит копеечных воришек. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ĉiuj veturantaj de Rusio al Tomsko kaj plu al la tuta Orienta Siberio, se ili ne bezonas veni al Omsko, povas sekvi de Tjukalinsko ne laŭ la poŝta, sed laŭ kampara vojo, per veturigistaj partneroj. Per tio oni gajnas proksimume 80 verstojn aŭ ĉirkaŭ tio: la vojo estas nemezurita aŭ, kiel mi aŭdis foje: "mezuris Sidor kaj Taras, sed ilia ĉeno rompiĝis; unu diras ni ligu, dum alia: e, ni tiel diru". Tiameniere ĉe ni estas mezurite kaj kalkulite tre multe. Laŭ reduktita vojo, krom ĉiuj negocistoj plejparte veturantaj pro propraj bezonoj, veturadas multaj kun ŝtataj vojpermesiloj. »   « Все едущие из России в Томск и далее во всю Восточную Сибирь, если не имеют надобности быть в Омске, то могут следовать из Тюкалы, не по почтовой, а по проселочной дороге, на дружках. Этим выигрывается верст 80, или около того: дорога немерянная, или, как я один раз слышал: «меряли Сидор да Тарас, да цепь у них порвалась; один говорит свяжем, а другой: э, так скажем». Этим способом у нас измеряно и вычислено очень многое. Сокращенным путем, кроме всех вообще купцов большею частию следующих по собственной надобности, ездят многие с казенными подорожными. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Proksimiĝante al Irtiŝo, oni vidas klare ke la stepoj proksimas. Sur veturigistoj jam ofte renkontiĝas ĥalatoj el duonsilka ŝtofo kun zigzagoj, evidente faritaj de ne-rusoj, foje renkontiĝas kirgizo kun sia tipa vizaĝo. Ĉevaloj kaj kornobrutoj estas videble stepaj; ŝafinoj estas kun grasvostoj. »   « Приближаясь к Иртышу, видишь ясно, что степи близко. На ямщиках уже часто встречаются халаты из полушелковой материи с зигзагами, очевидно нерусской выделки, кое-где попадается Киргиз с своею типичною физиономиею. Лошади и рогатый скот видимо степные; овцы с курдюками. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kiam mi kaj veturigisto eniris la domon, la mastroj jam sidis ĉe la tablo kaj manĝis ŝĉion; sed leganto ne pensu ke siberia ŝĉio estas la sama kiel tiu rusa. Inter ili mankas iu ajn simileco. En la siberia ŝĉio, krom akvo, viando, salo kaj dika *) grio, mankas iuj ajn aldonaĵoj. Meti brasikon, cepon kaj ĉiujn ajn verdaĵojn, oni konsideras tute nenecesa. Post ŝĉio sekvis galantino, al kiu oni aldonis nekonatan al niaj malsuperaj klasoj mustardon diluitan per kvaso. Poste aperis ne bolkuirita, nek rostita, sed pli ĝuste vaporumita porkido, iom salita kaj tre grasa. La kvara plado estis malfermita pirogo (rastjagaj) kun salita ezoko. Je la pirogo oni manĝis nur farĉon; la randojn kaj malsupron manĝi ne estas kutime. Fine aperis io simila al patkukoj kun kazeo, rostitaj je butero. Kaĉo mankis. La siberianoj ne ŝatas ĝin, dum poligonan grion ili eĉ malŝatas. La pano estis sole tritika, sed tre acida kaj bakita el likva pasto. Tio estis ĉiutaga manĝo de bonhava kamparano. Kvason, kaj eĉ tre bonan, en Siberio eblas trovi en ĉiu bonhava domo. Kie oni bakas panon el sekala faruno, tie oni ĉiam ĝin trakribras per etĉela kribrilo [sito]. Uzi grandĉelan kribrilon estas konsiderate malbone. — Ni, dankon al dio, ne estas porkoj! diras la siberianoj. — Kiel oni povas grajnoŝelojn manĝi, dio savu! diras la siberianoj. Pro grandĉele kribrita pano ili multe kritikas novsetlintojn, kiuj tre ŝatas ĝin. *) Dika grio nomiĝas senŝeligita hordeo. Normala muelita hordeo estas nomata simple grio, sen konkretigo pri kio temas. Milea grio estas nomata milegrio. »   « Когда я и ямщик вошли в избу, хозяева уже сидели за столом и хлебали щи; но да не подумает читатель, что сибирские щи тоже, что русские. Между ними нет никакого сходства. В сибирских щах, кроме воды, мяса, соли и толстой *) крупы, нет никаких примесей. Класть капусту, лук и вообще какую бы то ни было зелень, считается совершенно ненужным. За щами последовал студень, к которому подали незнакомую нашему простонародью горчицу, разведенную квасом. Далее явился, не то чтобы вареный, и не то чтобы жареный, a скорее пареный поросенок, слегка просоленый и очень жирный. Четвертым блюдом был открытый пирог (растягай) с просоленою щукой. В пироге ели только начинку; края и сподку есть не принято. Наконец, явилось что-то вроде оладьев с творогом, жаренных в коровьем масле. Каши не было. Сибиряки до нее не охотники, а гречневой крупы даже не любят. Хлеб исключительно пшеничный, но очень кислый, и печеный из жидкого теста. Это был ежедневный обед исправного крестьянина. Квас, и даже очень хороший, в Сибири можно найти в каждом порядочно-построенном доме. Где пекут хлеб из ржаной муки, там ее всегда сеют на сито. Употреблять решето считается предосудительным. — Мы, слава Богу, не свиньи! говорят сибиряки. — Как же таки мякину исть (есть), сохрани Господи! говорят сибирячки. За решетный хлеб много достается новоселам, имеющим к нему сильное пристрастие. *) Толстою крупою называют ободранный ячмень. Обыкновенная же ячная существует под именем просто крупы, без прибавления какая. Пшено именуется просяною крупою. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Omsko de malproksime aspektas oble pli bone ol proksime, ĉar estante for de la urbo oni vidas grupon da belegaj ŝtonaj konstruaĵoj, kiuj efektive estas dissemitaj je sufiĉe granda distanco unu de la alia. Ne videblaj de malproksime lignaj domoj kaj dometoj, multaj el kiuj estas apenaŭ vivaj kaj forte kadukiĝintaj, detruas dum traveturo la impreson, kreitan antaŭ kvar verstoj. »   « Омск издали гораздо лучше, чем вблизи, что происходит от того, что не доезжая до города видишь целую группу прекрасных каменных зданий, которые на самом деле разбросаны в довольно порядочном одно от другого расстоянии. Не видные издалека деревянные дома и домики, между которыми много еле живых и сильно пострадавших от времени, разрушают при проезде впечатление, составленное версты за четыре. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Traveturo tra la fortikaĵo ne estas longa: proksimume 500 paŝojn, ne pli, de la Tara pordego kaj jen jam alia, Omska pordego. Dum elveturo de la fortikaĵo, transoma urboparto, en kiu estas koncentritaj plej bonaj konstruaĵoj, ŝajnas tre bela. Du vaporŝipoj kun barĝoj, starintaj ĉe enfluejo de Omo al Irtiŝo, finis la bildon, sur kiu kiel malhela makulo kuŝiĝis amasoj da arestantoj, riparantaj la vojon trans Omo. Trans Irtiŝo videblis jurtoj de kirgizoj, migrantaj ĉiusomere al la urbo. »   « Проезд по крепости не длинен: каких-нибудь шагов 500, не более, от Тарских ворот, и уже другие ворота Омские. При выезде из крепости, заомская часть города, в которой сосредоточены лучшие здания, кажется очень красивою. Два парохода с баржами, стоявшие у самого впадения Оми в Иртыш, довершали картину, на которой темным пятном ложились толпы арестантов, поправляющих дорогу через Омь. За Иртышем виднелись юрты киргизов, прикочевывающих каждое лето в соседство города. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Omsko certe povas nomiĝi la urbo ŝtatserva. Naŭ el dek, se ne pli da tuta loĝantaro, kompreneble la viroj, servas aŭ servis aŭ servos. La verboj — vivi kaj servi en Omsko delonge iĝis por multaj sinonimoj. »   « Омск вполне может называться городом служебным. Девять-десятых, если не больше всего народонаселения, разумеется мужеского пола, или служит, или служило, или будет служить. Глаголы — жить и служить в Омске давно уже сделались для многих синонимами. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri Omsko] [...] multnombraj grizharaj maljunuloj, ornamitaj je signaĵoj kun koncizaj sed multsignifaj surskriboj: pro 25 kaj 35 jaroj. Tian nombron de eks-ŝtatoficistoj kun krucoj, uniformoj kaj pensioj mi, traveturinte la tutan Rusion, vidis en neniu urbo. »   « [...] многочисленные, убеленные сединами старцы, украшенные знаками с краткими, но многозначительными надписями: за 25 и 35 лет. Такого количества отставных чиновников с крестами, мундирами и пенсионами, я, изъездив всю Россию, не видал ни в одном городе. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Malmultekosteco de la ĉefaj bezonaĵoj en Omsko sekvigis neeviteble disvolviĝon de familia vivo. Rigardu kien ajn — ĉiuj estas edziĝintaj. Fraŭloj ege malmultas, kaj eĉ ili baldaŭ edziĝos; almenaŭ svatistinoj aŭ pli ĝuste diri, gesvatistinoj aranĝantaj familian feliĉon, ne perdas esperon bridi ilin laŭeble. Pri ĉiu, novveninto por servado, kolektiĝas tuj precizaj informoj kaj se li estas fraŭlo, en tiu ĉi stato li restos nelonge: oni edzigos rapide kaj eĉ verŝajne tiel, ke li ne havos tempon por rekonsciiĝi. Junuloj pereas kvazaŭ muŝoj. Ĉiujn ĉi specifaĵojn mi aŭdis kaj transdonas kiel la aŭditajn rakontojn. »   « Дешевизна первых потребностей в Омске повлекла за собою, как необходимое следствие, развитие семейной жизни. Куда ни оглянись — все женатые. Холостяков чрезвычайно мало, да и те скоро женятся; по крайней мере свахи, или правильнее, особы обоего пола, устраивающие семейное счастие, не теряют надежды обрезонить их по возможности. О каждом, вновь прибывшем на службу, забираются немедленно точные справки, и если он оказывается безбрачным, то в этом состоянии ему оставаться не долго: женят как раз, да еще пожалуй так, что иной не успеет опомниться. Молодые люди гибнут, как мухи. Все эти особенности я слышал, и передаю, как слышанное. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La urbo Omsko konsistas el fortikaĵo, konstruita ĉe riverbuŝo de Omo, kaj apudaj kvartaloj, situantaj ambaŭflanke de tiu ĉi rivero. Trans Omo en la urbo ekzistas du konstantaj pontoj sur pilieroj. »   « Город Омск состоит из крепости, построенной при устье Оми, и форштатов, расположенных по обеим сторонам этой реки. Через Омь в городе два постоянных моста на сваях. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« La Omska fortikaĵo delonge perdis ĉiun ajn strategian signifon: la plej proksima limo troviĝas je preskaŭ 1000 verstoj. »   « Омская крепость давным давно уже утратила всякое стратегическое значение: ближайшая граница находится почти в 1000 верстах. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En la vico de fortikaĵoj, etendiĝantaj laŭ Irtiŝo ĝis Buĥtarmo, ĉiuj troviĝintaj inter la Omska kaj Semipalatinska, inkluzive tiun lastan, delonge estas nuligitaj pro manko de bezono. Cetere la sama sorto ŝajne atendos ankaŭ la unuan. »   « В ряду укреплений, тянувшихся по Иртышу до Бухтармы, все находившиеся между Омским и Семипалатинским, со включением последнего, давно упразднены за ненадобностью. Впрочем, та же участь, кажется, предстоить и первому. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Unu el la omskaj apudfortikaĵaj kvartaloj tute prave nomiĝas la Malseka: surplace bele situas bonega flako, tia flako ke se iu eksterlanda topografo estus kartografanta Omskon, tiu ĉi akvejo nepre estus markita kiel se ne lago, do almenaŭ marĉo. Apud la flako en terurega, neelirebla koto troviĝas butiketoj, kaj la tuta placo servas kiel loko por bazaro. Plej mirinde estas ke apud tiu ĉi placo troviĝas, okupita de neniu kaj nenio, la alia, tute seka kaj komforta. »   « Один из омских форштатов совершенно основательно называется Мокрым: на площади красуется великолепнейшая лужа, такая лужа, что случись снимать Омск какому нибудь иностранному топографу, это водное пространство непременно было бы означено если не озером, то по крайней мере болотом. Около лужи в страшнейшей, невылазной грязи размещены лавочки, и вся площадь служит местом для базара. Всего удивительнее, что рядом с этою площадью находится, ни кем и ни чем не занятая, другая, совершенно сухая и вполне удобная. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La pavimoj en Omsko mankas (fragmentojn de stratoj kaj la vojon de la fortikaĵo al la ponto, superŝutitajn per brikrubaĵoj kaj rompoŝtonoj ne eblas nomi pavimitaj), kvankam ili povus esti: sufiĉe bona ŝtono en la urbo estas vendata kontraŭ ne pli ol 10 rubloj je kuba klafto [9,7 kubaj metroj]. Ekscii pri prezo de la ŝtono kaj konstruaj materialoj ĝenerale por mi estis tre komforte: ĝuste kontraŭ mia apartamento oni konstruis novan katolikan preĝejon — pruvon kiel estas persekutata ĉe ni romkatolika kredo. La masonistoj sen eĉ unusola escepto estis orjolanoj, nur ne ekzilitoj sed el novsetlintoj. Laŭ iliaj vortoj, ili revenis al la antaŭa metio pro terure malbona rikolto, spertita en 1861 en multaj lokoj de Okcidenta Siberio. »   « Мостовых в Омске нет (куски улиц и дорогу от крепости к мосту, усыпанную кирпичным мусором и кое каким щебнем, нельзя назвать мощеными), хотя могли бы быть: довольно хороший камень в городе продается не дороже 10 рублей за кубическую сажень. Узнать о стоимости камня, и вообще строительных материалов, для меня было очень удобно: как раз напротив квартиры строили новую католическую церковь — доказательство, каким гонениям подвержено у нас римское исповедание. Каменщики все до одного орловские, только не ссыльные, а из новоселов. По их словам, они взялись за прежнее ремесло по причине страшного неурожая, испытанного в 1861 году во многих местах Западной Сибири. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Al la specifaĵoj, malofte renkontataj en provincaj urboj, senescepte de tiuj grandaj guberniaj, apartenas en Omsko bonega orkestro. La muzikistoj estas senescepte siberiaj kozakoj. La orkestro ekzistas jam delonge kaj ŝuldas siajn specifaĵojn al la fama komponisto Alabjev. Sendita al Siberio en la dudekaj jaroj. Alabjev loĝis sufiĉe longe en Tobolsko, kie ĝis 1838 troviĝis stabo de aparta siberia korpuso. Okupiĝante pri muziko kun kozakoj, la bonega instruisto kreis bonegajn lernantojn. Delonge jam ne estas ĉi tie Alabjev, sed la semita de li falis sur bonan grundon kaj verŝajne konserviĝos por longe. »   « К числу особенностей, редко встречающихся в провинциальных городах, не исключая и больших губернских, принадлежит в Омске прекрасный оркестр. Музыканты все до одного сибирские казаки. Оркестр этот существует уже давно, и обязан своими достоинствами известному композитору Алябьеву. Отправленный в Сибирь еще в двадцатых годах, Алябьев прожил довольно долго в Тобольске, где до 1838 года помещался штаб отдельного сибирского корпуса. Занимаясь музыкой с казаками, отличный учитель произвел отличных учеников. Давно уже нет здесь Алябьева, но посеянное им упало на хорошую почву, и вероятно сохранится на долго. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [...] Ĉumaki; tio estis voroneĵanoj de puraj malgrandrusoj, setlitaj laŭ Omo kaj konservintaj ĉion sian gepatran. La ĥoĥoloj kaj oksoj estas traktataj de la siberianoj malestime. Stulta insulto mazep, eĉ diabla, estas konata ĉi ajn. »   « [...] Чумаки; это были воронежцы из чистых малороссов, поселенные по Оми и сохранившие все свое родимое. Хохлы и волы третируются сибиряками свысока. Глупое ругательство мазеп, даже еще чертов, известно всюду. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Tiuj ĉi "vedi de Vibork", kune kun ĉuĥna, majmistoj, latvoj kaj aliaj popoloj, loĝantaj en Baltaj gubernioj, estis kolektitaj de la eks-ĉefguberniestro Hasford de la tuta Okcidenta Siberio kaj setlitaj ĉe Omo en aparta vilaĝo. Por ili estis konstruita luterana preĝejo kaj sendita pastoro. Ĝis tiu ĉi vere kristana ordono, luteranoj kaj setlintoj, trafintaj Siberion, devis rezigni je aŭskultado de la dia vorto aŭ frekventi aliajn preĝejojn. Ĉe tio necesas rimarkigi ankaŭ, ke la generalo Hasford konstruigis multajn ortodoksajn preĝejojn tie, kie ili tute mankis kiel ekzemple en la Kirgiza stepo. »   « Эти «веды из Виборк», вместе с чухною, маймистами, латышами и прочим людом, населяющим прибалтийские губернии, собраны бывшим генерал-губернатором Гасфордом со всей западной Сибири, и поселены на Оми особою деревнею. Для них построена лютеранская кирка и определен пастор. До этого истинно-христианского распоряжения, лютеранам и поселенцам, попавшим в Сибирь, приходилось или отказаться от слушания слова Божия, или посещать другие церкви. При этом нужно заметить также, что генералом Гасфордом построено много православных церквей там, где их вовсе не было, как, например, в Киргизской степи. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ĉe la unua stacio Tomska, la negocista vojo, apartiĝinta de Tjukalinsko, kuniĝas kun tiu poŝta, al kiu venas ankaŭ tiu etapa, turninta [arestanta] de Tjumeno al Tobolsko. Enirante Tobolskon, la arestantaj grupoj faras ĉirkaŭvojon je proksimume 250 verstojn, kio certe estas nenio kompare al trimila distanco ĝis Irkutsko. »   « К первой станции Томской купеческая дорога, отделившаяся от Тюкалы, соединяется с почтовой, на которую тут же выходит и этапная, уклонившаяся от Тюмени на Тобольск. Заходя в Тобольск, партии делают верст 250 крюку, что, конечно, составляет вздор в сравнении с трехтысячным расстоянием до Иркутска. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La unua arestanta grupo, kiun mi devancis, estis virina: virinoj kiel kutime estis kverelantaj dum la gardistoj plej amikeme ridetis. Cetere en la grupo estis ankaŭ kelkaj viroj. Oni diris al mi, ke ĝenerale la edzoj oble malpli ofte sekvas al Siberio post siaj edzinoj ol la edzinoj sekvas la edzojn. Post la grupo treniĝis kelkaj koĉoj, inter kiuj estis ankaŭ propraj de arestantoj, kaj de municipoj, kaj de soldatoj. Multaj el soldatoj-gardistoj en Siberio havas proprajn ĉevalojn, kiujn ili luigas al arestantoj. En tiu ĉi luigo estus nenio kondamninda, se ne okazus foje ke ĝi estas trudata, do oni malebligas al lokanoj luigi, nek ebligas al arestantoj lui la aliajn koĉojn krom tiuj posedataj de malsuperaj militistoj. »   « Первая партия, которую я обогнал, была женская: бабы, по обыкновению, бранились, а конвойные самым дружелюбным образом посмеивались. Впрочем, в партии было несколько и мужчин. Мне сказывали, что вообще мужья гораздо реже следуют в Сибирь за женами, чем жены за мужьями. За партиею тянулось несколько подвод, между которыми были и собственные арестантские, и земские, и солдатские. Многие из этапных солдат по Сибири держат своих лошадей, которых нанимают арестантам. В этом найме не было бы ничего предосудительного, если бы не встречались случаи, когда он делается принудительным, т. е. когда не допускают местных жителей наниматься, или не позволяют арестантам нанимать другие подводы, кроме принадлежащих нижним чинам. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Setlistaj grupoj, same kiel tiuj virinaj, marŝis libere, do sen ĉiuj ajn ĉenoj; ĉe la katenuloj ja la katenoj estis lasitaj nur sur unu kruro kaj kroĉitaj al zono. Oni diras ke marŝi tiel estas nekompareble pli komforte. Tia faciligo estas malpermesita, sed okazas; pro tio la arestantoj promesas marŝi kviete kaj plej ofte plenumas sian promeson. Membroj de katenaj grupoj tenas sin oble pli serioze ol la setlistoj kaj la gardistoj havas certan respekton al tiu ĉi gento. Ne hazarde ĉe la marŝantaj arestantoj ekzistas proverbo: marŝante kun katenuloj — oni ploros, marŝante kun setlistoj — oni ridos; marŝante kun virinoj... sed ĉi tie estas uzata esprimo, ne posedanta rajton de civitaneco eĉ en Usono. »   « Поселенские партии, также как и женские, шли на слободе, т. е. без всяких цепей; у кандальных же кандалы оставлены только на одной ноге и прикреплены к поясу. Так, говорят, идти несравненно способнее. Подобное облегчение запрещено, но допускается; за это арестанты дают слово идти спокойно, и в большей части случаев исполняют свое обещание. Члены кандальных партий держат себя гораздо солиднее, чем поселенские, и конвойные перед этим народом находятся в некотором респекте. Не даром на этапах существует поговорка: пойдешь с кандальными — наплачешься, пойдешь с поселянами — насмеешься; пойдешь с бабами... но тут употребляется выражение, не пользующееся правом гражданства даже в Америке. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Sed jen estas Kainsko; pri kiu mi legis jam ke ĝi estas superplena je judoj. Tio estas vero, sed la siberiaj judoj, ĉu naskiĝintaj surloke aŭ ekzilitaj *) havas nek vantemon, nek sintrudiĝemon de siaj polaj kaj litovaj samgentanoj. Judoj, trafante Siberion, krom ege maloftaj esceptoj, akomodiĝas nemalbone. Teruraj malriĉuloj, kiujn eblas vidi abunde inter ili en urboj kaj vilaĝoj de okcidentaj gubernioj kaj de la Pola carlando, en Siberio estas neimageblaj. *) Eblas veti cent kontraŭ unu ke al la demando, proponita al la judo: pro kio li estis ekzilita? sekvos respondo: "pro kontrabando". La krimregistroj diras la samon preskaŭ je duono de la kazoj, se ne pli. »   « Но вот и Каинск; о котором я читал уже, что он переполнен евреями. Это правда, но сибирские евреи, как местные уроженцы, так и сосланные *) не имеют ни суетливости, ни назойливости своих польских и литовских земляков. Евреи, попадая в Сибирь, за чрезвычайно редкими исключениями, вообще устроиваются не дурно. Такие страшные бедняки, каких между ними можно видеть в городах и местечках западных губерний и Царства Польского, в Сибири не мыслимы. *) Можно держать пари сто против одного, что на вопрос, предложенный еврею: за что он сослан? последует ответ: «за контрабанду.» Статейные списки говорят тоже почти на половину, если не больше. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Kainsko estas la urbeto malgrava kaj havas nenion rimarkindan. »   « Каинск городок не важный, и ничего не имеет в себе замечательного. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Poste mi aŭdis kian profitan fianĉinan komercon aranĝis siberiaj judoj. La afero estas jena: por 10 viroj, ekzilitaj al Siberio, venas kiel konate ne pli ol unu virino. Inter la judoj tiu ĉi proporcio estas eĉ pli malgranda. Laŭ ilia leĝo, ĉiu devas edziĝi, sed al kiu? Nombro de knabinoj, naskiĝintaj en Siberio, tute ne kontentigas aktualan bezonon kaj jen iuj Ĥaim, Mordoĥ kaj Ŝloma, havantaj rajtojn de plena civitaneco, kreas kompanion kaj veturas, plej ofte al Belorusio. Ĉe siaj malriĉaj samkredantoj (kaj tie la malriĉuloj abundegas) ili prenas knabinojn-adoleskantojn kaj transporttas ilin al Siberio, kie ili edzinigas ilin ĉiujn senescepte, ricevante de fianĉoj rekompencon de ĉiuj vojaĝelspezoj, kun certa procentaĵo pro la servo. La prezoj estas difinataj laŭe al la kapabloj de fianĉinoj kaj eĉ pli al la kapabloj de fianĉoj. Malriĉulo povus ricevi eĉ senpage aŭ kontraŭ plej modesta pago. Multaj konsideras la fianĉinan komercon la afero ege malmorala kaj miras kiel ĝis nun ne estis faritaj la plej rigoraj agoj por ĉesigi tion ĉi, sed la afero parolas pri si mem kaj pro tio la plendoj estas tute ignorindaj. »   « Впоследствии я слышал, какой прибыльный торг ведут сибирские евреи невестами. Дело состоит вот в чем: на 10 мужчин, сосланных в Сибирь, идет как известно, туда же не более одной женщины. Между евреями эта пропорция еще меньше. По их закону каждый обязан жениться, а на ком? Число девочек, родившихся в Сибири, далеко не удовлетворяет насущной потребности, и вот какие нибудь Хаим, Мордох и Шлема, пользующиеся полными правами гражданства, составляют компанию, и едут, большею частью, в Белоруссию. У бедных своих единоверцев (а там бедняков пропасть) берут девочек подростков и везут их в Сибирь, где выдают всех без исключения замуж, получая с женихов за все дорожные расходы, с надлежащим процентом за коммиссию. Цены определяются сколько по достоинству невест, а еще более по достатку женихов. Бедняк может получит даже даром, или за самую умеренную плату. Многие находит торговлю невестами делом в высшей степени безнравственным, и удивляются, почему до сих пор не принимают самых строгих мер для его прекращения, но дело говорит само за себя, и потому на эти жалобы положительно не стоит обращать внимания. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« 270 verstojn daŭras tera digo, konsistiganta la vojon tra la Barabo. Dekstre kaj maldekstre maldensa arbaro aŭ arbustaro, kreskinta sur marĉa grundo kaj ĉiam konsistanta el betuloj, tremolo aŭ foje vimeno. La grundo estas ĉernozio, formiĝinta pro planta humo. La greno maturiĝas bonege, sed ne ĉiujare. Ĝi jen pereas pro malvarmo, jen pro malsekeco, jen ĝin pereigas frua prujno, jen ĝi putras je garboj, kaj la proverbo "laŭ lipharoj fluis, sed la buŝon maltrafis" efektiviĝas. »   « 270 верст продолжается земляная насыпь, составляющая дорогу по Барабе. Направо и налево редкий лес или кустарник, выросший на болотистой почве и все береза, осина и тальник кое-где. Грунт чернозем, образовавшийся от растительного перегноя. Хлеб родится отлично, но не всякий год. Он то вызябнет, то вымокнет, то его хватит спозаранку инеем, то погниет в снопах, и поговорка «по усам текло, да в рот не попало», получает практическое применение. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Brutbredado en la Barabo estas malfaciligata printempe per abundo de akvo sur paŝtejoj kaj somere per ojstroj kaj ĉiaspecaj moskitoj. En junio kaj julio la ojstro furiozas tage kaj je sennuba vetero; la kuloj kaj simulioj ne trankviliĝas ankaŭ nokte. Je aŭgusto aperas nova turmentanto de malfeliĉaj bestoj: vespo, kiu kutimas mordi je la lipoj kaj nazotruoj. La plej bona tempo por la brutoj estas aŭtuno, se ĝi estas seka kaj neĝo venas malfrue kio bedaŭrinde ne ĉiam okazas. Mi konsideras necesa aldoni, ke la Barabon vizitas antrakso kaj bovpesto. Revenante de Irkutsko, mi veturis laŭ la Barabo je unuaj tagoj de junio (inter la 10-a kaj 15-a) kaj vidis kiel bovinoj kaj ĉevaloj, amasiĝinte je gregoj ĉirkaŭ fajregoj, stariĝas sub venton por, sufokiĝante je fumo, almenaŭ iom seniĝi je la insektoj; en tia situacio certe ili jam ne pensas pri manĝado dum la furaĝoj estas mirindaj. »   « Скотоводство по Барабе затруднено весною избытком воды на пастбищах, a летом паутом и всякого рода гнусом. В июне и июле паут свирепствует днем и в ясную погоду; комары и мошки не унимаются и ночью. К августу является для несчастных животных новый мучитель: строка, что-то в роде осы, имеющая привычку кусать в губы и в ноздри. Лучшее время для скота — осень, если она сухая и снег выпадет поздно, что, к сожалению, не всегда случается. Считаю нужным прибавить, что Барабу посещает сибирская язва и чума рогатого скота. Возвращаясь из Иркутска, я ехал по Барабе в первых числах июня (между 10 и 15 числами), и видел как коровы и лошади, собравшись кучами около костров, становятся под ветер, для того, чтобы задыхаясь в дыму, сколько нибудь избавиться от насекомых; тут уже, конечно, не до еды, а корма удивительные. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Dekstre de la vojo, do sude, la Barabo etendiĝas ne malproksime, proksimume je cent verstoj, ne pli, kaj haveblas vilaĝoj; sed maldekstre, "dio scias ĝis kiam", diras lokanoj, "ni tie ne estis kaj mankas la vojo tien". Grandega spaco norde de la vojo ĝis Narimo estas tute ne loĝata. Laŭ la Barabo cirkulas onidiroj ke ie trans la Ubinska lago loĝas je kortoj kaj eĉ vilaĝoj iuj kredantoj, agnoskantaj super si neniun potencon kaj pro tio plenumantaj neniujn ŝtatajn devojn. "Iuj diras ke ili devenas de vagabondoj, aliaj diras ke ili venis propravole, delonge, sed mankas la vojo tien". Jen ĉio kion mi sukcesis ekscii pri tiuj enigmaj kredantoj. Mi konsideras necesa aldoni ke la onidiroj pri konataj al neniu vilaĝoj kaj iliaj sendependemaj loĝantoj ekzistas en multaj lokoj de Siberio. Praveco de tiuj ĉi onidiroj plurfoje estis konfirmata de oficialaj enketadoj. »   « Вправо от дороги, т. е. к югу, Бараба тянется не далеко, верст на сто, не больше, и есть деревни; за то влево, «Бог ее знает докудова», говорят местные жители, «мы там не бывали, да туда и ходу нет.» Огромное пространство от дороги к северу до Нарыма, совершенно необитаемо. По Барабе ходят слухи, что где-то за Убинским озером, живут дворами и даже деревнями какие-то богомолы, не признающие над собою никакой власти, и потому неотбывающие никаких повинностей. «Кто говорит, что из бродяг они, а кто толкует, что по своей воле, издавна зашли — не разберешь.» Вот все, что я мог узнать об этих загадочных богомолах. Считаю необходимым прибавить, что слухи о неизвестных никому деревнях и независимых их обитателях существуют во многих местах Сибири. Справедливость этих слухов неоднократно подтверждалась официальными дознаниями. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [malliberuloj marŝantaj en Siberio] La pluvego estis forta, la koto profundega, vento kaj malvarmo. Homoj malsekiĝis komplete kaj sekvos nur ke ili unu tagon kaj duonon pasigos en etapa malliberejo en malvasta ejo. Mankas loko por ŝanĝi vestojn kaj sekigi ilin. Vidante tiujn ĉi komplete malsekiĝintajn kaj malvarmiĝintajn ĝis dentogrincado estaĵojn, kreitajn laŭ imago kaj simileco de dio, oni propravole forgesas ke ili estas krimuloj, kaj nomas ilin kiel tion faras la rusa popolo: malfeliĉuloj. »   « Дождь лил как из ведра, грязь по колено, ветер и холод. Люди промокли до нитки, и впереди перспектива просидеть полтора дня в этапном остроге в тесном помещении. Перемениться — нечем, обсушиться — негде. При виде этих промокших до костей и продрогших до скрежета зубов существ, созданных по образу Божию и по подобию, невольно забудешь, что они преступники, а назовешь их так, как называешь русский народ: несчастными. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Per la imperiestra ukazo de la 17-a de aprilo 1863 la homa stampado estis nuligita kaj pro tio, ne timante tro ofendi la legantojn, mi deciddas prezenti jenajn detalojn; plejparto de la krimuloj estis stampitaj tiel: sur la dekstra vango A., sur la frunto K., sur la maldekstra T. "Do de la Akatuja fabriko" diras ŝerce arestantoj. Foje renkontiĝas posedantaj A surfrunte, tio estas "laŭ siberia modo". Malkontento de ekzekutisto aŭ speciala indigno de plenumantoj, laŭ opinio de punlaboruloj, manifestiĝis je stampado de literoj "piedojn supren". (Mi vidis du ulojn, stampitajn tiamaniere). Ke la stampado tute ne atingis sian celon, plej bone pruvas ekzistado de "ronde Ivan Ivanoviĉ-oj", kiuj ne nur ne hontas, sed verŝajne eĉ fanfaronas je siaj stampoj, transformintaj foje hazardajn, do facile korekteblajn krimulojn, je ĝisostaj maliculoj. Literoj K.A.T. estis enkondukitaj per leĝaro de 1842. Antaŭe oni metadis В.О.Р. kaj enŝmiradis pulvon. Tiuj ĉi stampoj estis facile forigeblaj; sed poste proponis siajn servojn scienco, kaj laborema kemiisto elpensis ŝmiraĵon, kies spuroj havas neimageblan rezistemon. Pri tiu ĉi ŝmiraĵo siatempe okazis oficiala korespondado kaj estis farataj skrupulaj eksperimentoj... »   « Высочайшим указом 17-го апреля 1863 года клеймление уничтожено, и потому, не опасаясь слишком оскорбить читателей, решаюсь привести следующие подробности; большая часть преступников заклеймены так: на правой щеке А., на лбу К., на левой Т. «Значит Акатуевского завода», говорят в шутку арестанты. Изредка попадаются имеющие А на лбу, это «по сибирской моде». Неудовольствие палача или особое негодование исполнителей, по мнению каторжных, выражалось в постановлении букв в верх ногами. (Я видел двух заклеймленных этим способом). Что клеймление совершенно не достигло своей цели, лучше всего доказывается существованием кругом Иванов Ивановичей, которые не только не стыдятся, а пожалуй чванятся своими клеймами, превратившими иных случайных, т. е. удобоисправимых преступников, в закоренелых злодеев. Буквы К. А. Т. введены в употребление уложением 1842 года. Прежде накладывали В. О. Р. и затирали порохом. Эти знаки выводились чрезвычайно легко; но впоследствии предложила свои услуги наука, и какой-то трудолюбивый химик изобрел мазь, следы которой отличаются необыкновенною устойчивостью. Об этой мази в свое время производилась официальная переписка и делались тщательные опыты.... » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« "Tio estas nia areo", diras pri Siberio arestantoj kaj efektive ili estas tie kvazaŭ hejme. Vi ne vidos ĉi tie rigardojn de sub la frunto, kiel ĉe ni rigardas vizitanton la juĝatoj, nek vi aŭdos timigite hastajn kaj kvazaŭ parkeritajn respondojn, proprajn al la arestantaj rotoj. Ĉi tie ĉiu rigardas vin kuraĝe, eĉ gaje; li respondas rekte, simple, do — home. »   « «Это наша сторона», говорят про Сибирь арестанты, и действительно они в ней точно дома. Вы здесь не увидите взглядов из подлобья, какими смотрят у нас на посетителя подсудимые, не услышите запуганно-торопливых и как бы заученных ответов, принадлежности арестантских рот. Здесь каждый глядит на вас смело, даже весело; отвечает прямо, просто, короче — по человечески. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« De Ubinskoje restas sep stacioj (verŝajne laŭ nombro de la mortopekoj) de la plej mortiga vojo. Kargat, Kargatskij Forpost [Kargata fortikaĵo], Kargatskaja Dubrava [Kargata Arbaro], Itkul, Sektinskaja, Ovĉinnikova, Krutije Loga restas en la memoro de ĉiu, kiu traveturis surrade tiun ĉi belegan areon. »   « От Убинского считается семь станций (вероятно, по числу смертных грехов) самой убийственной дороги. Каргат, Каргатский форпост, Каргатская дуброва, Иткуль, Сектинская, Овчинникова, Крутые лога, остаются в памяти у каждого, кто проехал на колесах это прекрасное пространство. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [en la Baraba stepo] Ĉi tie oni geedziĝas strange. Haveblas nek svatistoj, nek svatistinoj, nek eĉ gepatra beno. Estas simple, elektis bubo junulinon, interkonsentis kun ŝi, kaj nokte ili foriras. Foje oni perforte reprenas la junulinon; do denove komencos la bubo klopodi, sed tio okazas malofte. Plej ofte se ili foriris, do ili geedziĝos. Al kiu vilaĝo ili venis, tie okazas geedziĝo, ĉu nokte, meznokte kaj post meznokte. Kiel ajn klopodis estraro elradikigi tiun ĉi tradicion; al la pastroj oni malpermesis geedzigi, punis ilin pro tio — ĉio vane, ĉio restis kiel antaŭe. La novgeedzoj post la nupto kutime veturas al la domo de la novedzino kun pardonpeto kaj certe ili ricevas la pardonon; laŭ kutimo la bopatro prenas de la bofilo monon. Plejparte la forŝtelo, same kiel ĉiuj sekvintaj aranĝoj okazas kun anticipa interkonsento de parencoj de la fianĉino kaj la persekutado de la fuĝintoj okazas nur ŝajne, ĉar edzinigi la filinon per ordinara maniero kaj ne persekuti la forkaptinton estas konsiderate tute maldece. Foje malriĉa bofilo kaŝe ricevas de sia bopatro monon, kiun li poste redonas publike kvazaŭ sian propran, dum ceremonio de pardono. La kutimo forŝteli la fianĉinojn ekzistas, kiel mi aŭdis, en plejparto de Tomska gubernio. Laŭ vortoj de la pastro Ivan, en malnova tempo same okazis en Perma gubernio *); ne estas mirinde ke ankaŭ en la tuta rusa nordo, de kie la tradicioj venis al la okupita Biarmio. *) Mi centprocente scias, ke fine de la kvardekaj jaroj tiu ĉi tradicio tutforte ekzistis en Penza kaj Simbirska gubernioj ĉe la mordvoj. »   « Тут женятся чудно. Нет ни сватов, ни свах, ни даже родительского благословения. А так, выглядел парень девку, сговорился с нею, да уходом и уйдут. Случается, что и отобьют девку; опять начнет стараться, только это бывает редко. Всего больше как ушли, так и повенчаются. Куда в село попали, там и свадьба, и в ночь, и в полночь, и за полночь. Сколько старалось начальство искоренить этот обычай; священникам запрещали венчать, взыскивали за это — все ничего, все по прежнему. Молодые после венца обыкновенно едут в дом новобрачной с повинною, и, конечно, тогда же получают прощение; по обычаю тесть берет от зятя деньги. Большей частию, как похищение, так и вся остальная обстановка производятся с ведома родных невесты, и преследование бегущих производится только для видимости, потому что выдать дочь замуж обыкновенным порядком, или не гнаться за похитителем, считается совершенно не приличным. Иной бедняк зять получает от тестя потихоньку деньги, которыя возвращает публично, как будто свои, во время церемонии прощения. Обычай похищать невест существует, как я слышал, в большей части Томской губернии. По словам отца Ивана, в старые годы то же делалось и в Пермской *); немудрено, что и на всем русском севере, откуда обычаи перешли в занятую Биармию. *)Мне положительно известно, что в конце сороковых годовъ, этот обычай во всей силе существовал в Пензенской и Симбирской губерниях у Мордвы.. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Loĝantoj de la Barabo — cetere mi rimarkis tion ankaŭ en aliaj lokoj de Siberio — ne ŝatas freŝan fiŝaĵon kaj ĉiam peklas ĝin. — Kio estas en ĝi freŝa, ĝi estas kvazaŭ herbo, mankas iu ajn gusto, oni diris al mi klarigante. »   « Жители Барабы, — впрочем я замечал то же и в других местах Сибири, — не любят свежей рыбы и всегда ее просаливают. — Что в ней, в свежей-то, трава травою, никакого скуса нет, говорили мне в виде объяснения. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Garnizonaj soldatoj, sendataj de Rusio al Amuro, en Siberio havas malbonan reputacion. Loĝantoj ĉe la vojo konsideras ilin sentaŭguloj. »   « Гарнизонные солдаты, посылаемые из России на Амур, в Сибири пользуются невыгодною репутацией. Жители по всей дороге считают их бездельниками. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Ĉe rivera transpasejo staris setlista grupo: la popolo laŭ aspekto estis malbonhava, ne komparebla kun la katenuloj. Ili estis pli malbone vestitaj, ankaŭ pli malbone ŝuitaj; la gardistoj traktas la setlistojn oble pli severe ol la katenulojn, eĉ almozon oni donas al ili nekompareble pli malabunde. La katenuloj ial nomas la setlistojn koregonoj kaj traktas ilin disdegne kaj preskaŭ malestime. »   « У переправы стояла поселенская партия: народ с виду плоховат, куда против кандальных. Одеты хуже, обуты тоже; конвойные обращаются с поселенцами гораздо строже, чем с кандальными, даже милостыню им подают несравненно скуднее. Кандальные называют поселенцев почему-то омулями, и обходятся с ними свысока и почти презрительно. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En la lasta stacio antaŭ Tomsko, Kaltajskaja, loĝas duone kun rusoj, tataroj restintaj ĉe la landvojo. Ĉiuj aliaj tataraj vilaĝoj estis traslokitaj flanken; mi ne scias ĉu ili mem faris tion propravole aŭ estis forpuŝitaj de niaj transloĝiĝintoj — la lasta ŝajnas pli ĝusta. La fakton ke tataroj loĝis en multaj vilaĝoj, okupitaj nun de rusoj, plej bone pruvas evidente tataraj toponimoj, konserviĝintaj ĝis nun. Ekzistas eĉ vilaĝoj, havantaj po du nomojn: unu rusan, oficialan, alian tataran, kaj tiu lasta estas uzata pli ofte kaj volonte. Ekzemple vilaĝon Uspenskoje [Tjumena distrikto] lokanoj kaj najbaroj ĉiam nomas Kermaki. »   « На последней станции перед Томском, Калтайской, живут, на половину с Русскими, Татары, уцелевшие на большой дороге. Все же другие татарские деревни снесены в сторону; не знаю, сами ли они это сделали по доброй воле или вытеснены нашими переселенцами, — последнее кажется вернее. А что Татары жили во многих селах, занятых теперь Русскими, всего лучше доказывается видимо татарскими названиями, сохранившимися до сих пор. Есть даже села, имеющие по два названия: одно русское, официальное, другое татарское, и последнее употребляется чаще и охотнее. Например, село Успенское [Тюменского округа] местные жители и соседи всегда называют Кермаки. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Dum enveturo al Tomsko tuj videblas ke ĝi ne vane ĝuas reputacion de la plej bona urbo en Siberio. Belegaj preĝejoj, ŝtonaj domoj dissemitaj preskaŭ tra la tuta urbo, butikoj, vendejoj, trafiko surstrate tuj montras ke tiu ĉi urbo havas plenan rajton nomiĝi la gubernia, sendepende de ĉeesto en ĝi de guberniestro kaj respektivaj aŭtoritatoj. Suprenirinte la monton, tuj trafas la okulojn katedralo, kiun trafis la sorto de tiu Novĉerkasska kaj du aliaj: en ĝi falis la kupolo antaŭ ol la konstruaĵo estis finita. Domo de Astaŝev estus rimarkinda eĉ sur la Angla kajo. Tra spegulaj vitroj de tiu ĉi domo eliĝas odoro de grandaj miloj. Samloke situas la domo de Popov, kiu estis inter la unuaj laŭ tempo orminaj komercistoj, ĝi estas nerimarkinda, ligna, kiaj renkontiĝas en guberniaj urboj sur nobelaj stratoj. »   « При въезде в Томск сейчас видно, что он не даром пользуется репутацией лучшего города в Сибири. Прекрасные церкви, каменные дома, разбросанные почти по всему городу, лавки, магазины, движение по улицам, сразу показывают, что этот город имеет полное право называться губернским, независимо от пребывания в нем губернатора и соответствующих властей. Поднявшись на гору, бросается в глаза собор, который постигла участь новочеркасского и еще двух каких-то: в нем обрушился купол прежде, чем здание было окончено. Дом Асташева был бы заметным даже на Английской набережной. Сквозь зеркальные стекла этого дома пахнет большими тысячами. Тут же дом Попова, одного из самых первых, по времени, золотопромышленников, так-себе, деревянный, в роде встречающихся в губернских городах, на дворянских улицах. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Se Omsko povas esti konsiderata la urbo de servado, do al Tomsko tute konvenas nomo de la urbo komerca, kaj krome ĝi rimarkinde kreskas kaj pliboniĝas. Dekoj da grandaj ŝtonaj domoj, el kiuj iuj estas ĵus konstruitaj, la duaj finataj, la triaj komencataj, povas servi kiel klara pruvo de praveco de tiu ĉi opinio. La homo, alkutimiĝinta al kvieto kaj senviveco de rusaj urboj, ĉe enveturo al Tomsko povas ekŝajni ke li venis al foiro, kaj tio okazis aŭtune; vintre laŭdire trafiko estas oble pli granda. »   « Если Омск можно считать городом военнослужебным, то к Томску вполне идет название торговый, и кроме того, он, заметно, растет и улучшается. Десятки больших каменных домов, из которых одни только что построены, другие оканчиваются, третьи начинаются, могут служить ясным доказательством справедливости моего мнения. Человеку, привыкшему к тишине и безжизненности русских городов, при въезде в Томск, может показаться, что он попал на ярмарку, и это осенью; зимою же, говорят, движение значительно больше. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kiel mi povis rimarki, flora teo sub diversaj nomoj en Siberio ne estas populara. Ĉiuj trikas nigran teon kaj tiel nomatan hunmi aŭ ruĝan. Lansin [lóngjǐngchá] aĉetas nur venintoj de Rusio kaj eĉ ili nur ĝis ili akomodiĝos ĉi tie. »   « Сколько я мог заметить, цветочный чай, с разными названиями, в Сибири не в употреблении. Все пьют черный и так называемый хунмы или красненький. Лянсины покупают только приезжие из России, да и то, пока не обживутся. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« El ĉiuj siberiaj urboj neniu havas tiel malbonan reputacion kiel Tomsko. Rakontojn pri kazoj de friponado, ŝtelado, rabado kaj eĉ murdoj, faritaj en la urbo mem, oni povas aŭdi abunde. Kiugrade tiuj ĉi rakontoj estas pravaj, mi ne scias. »   « Из всех сибирских городов ни один не пользуется такой невыгодной известностью, как Томск. Рассказов о случаях мошенничества, воровства, грабежей и даже убийств, совершенных в самом городе, много можно наслушаться. Насколько эти рассказы справедливы, не знаю. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Tomsko povas esti nomita la urbo neevitebla, do ne eblas preteriri ĝin je iu ajn maniero: ĉiuj vojoj de Rusio, irantaj tra Okcidenta Siberio, en Tomsko kuniĝas je unu. »   « Томск можно назвать городом неминуемым, т. е. его нельзя миновать ни под каким видом: все дороги из России, проложенные через западную Сибирь, в Томске сходятся в одну. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Post Tomsko ekaperas vicoj da koĉoj, sekvantaj jen al Orienta Siberio, jen de tie. La unuaj transportas diversajn varojn, la duaj — sole teon. Siberiaj karavanoj inter Tomsko kaj Irkutsko estas de du tipoj: ĉevalaj kaj senĉevalaj; sed ne pensu la leganto ke la senĉevalaj karavanoj veturas je oksoj aŭ kameloj; ne, en la koĉoj estas jungitaj la samaj ĉevaloj, sed jen kio estas la afero: se veturigistoj (siberie, jamŝĉik) akceptis transporti trae, do rekte de Irkutsko al Tomsko aŭ reen, do ili estas ĉevalaj; se la varoj estas translokataj laŭvoje post 200 verstoj aŭ ĉirkaŭ tio, do ili estas senĉevalaj. Por la unuaj veturigado estas la ĉefa okupo, la duaj okupiĝas pri ĝi inter aliaj aferoj. Ĉe tiuj ĉevalaj, koĉoj, ĉevaloj kaj jungilaro ĝenerale estas en ordo, la duaj estas ekipitaj diverse, do estas bonaj, kaj estas forportu mian malfeliĉon. Sendinte la varojn kun ĉevalaj veturigistoj, la komercisto scias kiom kostos la transportado, oni respondecas pri malapero kaj alportos ĝustatempe. En la senĉevalaj karavanoj la prezojn dio kreas; eblas malgajni, eblas gajni; kaj se okazos malapero, eblas fari nenion. Oni mem kulpas: pro kio oni gardis malbone. Tempolimoj mankas. Sed kaze de bonaj cirkonstancoj senĉevala transportado povas kosti duonon de tiu ĉevala. Kompreneble ĉe la senĉevala karavano nepre sekvas la mastro mem aŭ komizo. »   « За Томском начинают попадаться обозы, следующие как в восточную Сибирь, так и оттуда. Первые везут всякую всячину, вторые — исключительно один чай. Сибирские обозы, между Томском и Иркутском, бывают двух видов: конные и бесконные; но да не подумает читатель, что бесконные обозы двигаются на волах или верблюдах; нет, в повозки запряжены точно так же лошади, но дело вот в чем: если извощики (по сибирски ямщики) взялись везти сквозную, т. е. прямо из Иркутска в Томск, или обратно, тогда они конные; если же товар перекладывают в дороге после 200 верст или около того, то бесконные. Для первых извоз есть главное занятие, а вторые — упражняются между делом. У конных повозки, лошади и упряжь вообще в исправности, вторых — со всячиной, т. е. бывают хорошие, а есть и унеси ты мое горе. Отправивши товар с конными ямщиками, торговец знает, что ему будет стоить перевозка, ему отвечают за пропажу и доставят к сроку. В обозах же бесконных цены Бог строит; можно прогадать, можно и выгадать; а случись пропажа, делать нечего. Сам виноват: зачем плохо караулил. Сроков никаких. За то, при благоприятных обстоятельствах бесконная доставка может обойтись вдвое дешевле конной. Разумеется само собою, что при бесконном обозе непременно следует или сам хозяин, или приказчик. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri siberiaj tataroj en orminejoj] Ili laboras sed malbone. Ili ne estas mallaboremaj, nek drinkuloj, sed la afero ne efikas je iliaj manoj. Tion mi diras pri la tataroj siberiaj. Tiuj venintaj de Rusio estas lertaj pri ĉio. »   « Работают, да плохо. Они и не ленивы, и не пьяницы, да так, как-то дело у них в руках не спорится. Это я говорю про Татар сибирских. Захожие из России — те молодцы на все. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Pikado de fiŝoj funkcias tiel: komence de aŭtuno, kiam akvo en riveroj estas speciale pura kaj travidebla, al pruo de ordinara boato oni alkroĉas feran kradon sur kiu oni faras fajron; oni bruligas plejparte sekajn pinajn radikojn, kiuj brulas longdaŭre kaj varme. Akvo en rivero estas lumata, kaze de granda profundeco, ĝis la fundo, tiel ke videblas ĉiu ŝtoneto, des pli fiŝo. Unu el fiŝkaptistoj sidas sur pobo kaj stiras; la alia, armita per harpuno, staras sur la pruo kaj rigardas akvon. La harpuno estas simila al fera kombilo, kun noĉoj ĉe ĉiu dento kaj estas kroĉita al longa, malpeza fosto. Rimarkinte fiŝon, la batanto montras signon al la stiranto navigi pli malrapide, poste li metas la harpunon super la fiŝo... la bato — kaj la harpuno eliĝas el akvo. Mistrafoj okazas nur ĉe novuloj kaj ĉiam ridigas. »   « Лученье рыбы состоит вот в чем: в начале осени, когда вода в реках бывает особенно чиста и прозрачна, к носу обыкновенной лодки приделывают железную решетку, на которой разводят огонь; жгут преимущественно сухие сосновые корни, имеющие способность гореть долго и жарко. Вода в реке освещается, при порядочной глубине, до самого дна, так-что виден каждый камушек, тем более рыба. Один из рыбаков сидит на корме и правит; другой, вооруженный острогой, стоит на носу и смотрит в воду. Острога — что-то в роде железного гребня, с зазубринами на каждом зубце и прикрепленного к длинной, легкой жерди. Заметив рыбу, боец дает знак правчему ехать тише, потом устанавливает острогу над рыбою... удар — и острога вынимается из воды. Промахи случаются только у новичков и постоянно возбуждают смех. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Pelmenoj estas la plado ege disvastiĝinta en Siberio. En ĉiu bazaro oni nepre renkontos vendistinojn kun fajrujoj, sur kiuj staras kaldronoj kun bolanta akvo. Konsumanto nomas nombron de pelmenoj, vendistino tuj sinkigas ilin je bolanta akvo kaj post dek minutoj elprenas jam kuiritajn. En fastaj tagoj la pelmenojn anstataŭ viando oni farĉas per fiŝaĵo. La pelmenoj estas speciale bonaj por vintraj vojaĝoj. »   « Пельмени — блюдо чрезвычайно распространенное в Сибири. На каждом базаре непременно встретишь торговок с жаровнями, на которых стоят котелки с кипятком. Потребитель назначает число пельменей, торговка сейчас же спускает их в кипяток и через десять минут достает уже сварившимися. В постные дни пельмени, вместо мяса, начиняют рыбою. Пельмени в особенности хороши для зимних поездок. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kiel mi povis rimarki, en Siberio simpla popolo Jenisejan gubernion nomas laŭ gubernia urbo — Krasnojarska gubernio, same kiel ĉiuj soldatoj nomas Volinian gubernion Ĵitomira gubernio. »   « Сколько я мог заметить, в Сибири простой народ Енисейскую губернию зовет по губернскому городу — Красноярскою, точно также, как все солдаты называют Волынскую губернию, Житомирскою. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Efektive Bogatolo laŭ aspekto, grandeco kaj konstruaĵoj estas pli bona ol multaj distriktaj urboj, pro kio ĝi estas konsiderata la plej bona vilaĝo en Siberio. Prosperon de Bogatol grandparte ebligis apudeco de la eks-ŝtata Bogatola vinfabriko. En tiu ĉi fabriko, same kiel en ĉiuj ŝtataj siberiaj, laboris punlaboruloj, multaj el kiuj post fini sian punperiodon kompreneble setliĝis ĉi tie. »   « Действительно, Богатоль, по внешнему виду, величине и постройкам, лучше многих уездных городов, почему и считается первым селом в Сибири. Благосостоянию Богатоли во многом способствовало соседство бывшего казенного винокуренного, богатольского завода. На этом заводе, точно также как на всех казенных сибирских, работали ссыльно-каторжные, из которых, само собою, многие, отбывши свои сроки, приписывались тут же. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kelkajn verstojn post vilaĝo Krasnoreĉenskoje, la lasta stacio de Tomska gubernio, finiĝas Okcidenta Siberio kaj komenciĝas la Orienta. Por homo veturanta laŭ poŝta vojo la transiro estas tre drasta: grunda vojo tuj transformiĝas je ŝoseo, kiu ne havas tiun ĉi titolon verŝajne pro tio ke ĝi ne estas rektigita kiel kordo, kaj plej grave ke ĝi ne havas post ĉiuj cent klaftoj fostetojn: 1, 2, 3, kaj 4. »   « В нескольких верстах от села Краснореченского, последней станции Томской губернии, оканчивается Западная Сибирь и начинается Восточная. Для едущего по почтовому тракту переход очень резок: грунтовая дорога разом превращается в шоссе, которое не пользуется этим титулом, вероятно потому, что не вытянута в струну, а главное, не снабжена через каждые сто саженей маленькими столбиками: 1, 2, 3, и 4. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Pramo, siberie karbas, estas flosaĵo kun iom levitaj pobo kaj pruo; flankaj bariloj ne haveblas. »   « Паром, по сибирски карбас, ни что иное, как плот с приподнятыми кормою и носом; боковых перил не полагается. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Aĉinsko estas la urbeto malriĉa, malbone prikonstruita kaj ŝajne havas signifon nur administran. »   « Ачинск городок бедный, худо обстроенный, и, кажется, имеет значение только административное. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [rakonto de veturigisto en Jeniseja gubernio] [...] antaŭ tridek jaroj kaj iom, kiam mi ĵus venis de Rusio, ĉi tie estis grava estro L-ij. Li elpensis akomodigi bone setlistojn, do ekzilitojn. Do li komencis konstruigi vilaĝojn kaj domojn laŭ speciala dezajno. En ĉiu domo, kiel vi vidas, estas kvar fenestroj surstraten kaj po kvar la samaj surkorten. De perono rekte iras koridoro, en kiu estas kvar pordoj, du dekstren kaj du maldekstren. En ĉiu domo oni enloĝigis po kvar familioj. Oni povas imagi kio sekvis el tio. La popolo estis diversa: iu, kiel oni diras, de kverko, iu de pino kaj iu preskaŭ de pendumilo. Dum tiuj setltistoj loĝis en malnovaj vilaĝoj, kune kun denaskaj siberianoj, ĉio iris sufiĉe bone; sed post kiam oni kunigis kaj setlis ilin aparte — komenciĝis ĥaoso: kvereloj, interbatiĝoj, ŝteloj, raboj, murdoj, ĉio ajn. Jen tiu ĉi Tarutino, kiun ni ĵus traveturis, ĝis nun havas malbonan reputacion, kaj ŝajne ne vane. Krom Borodino kaj Tarutino ekzistas ankaŭ vilaĝoj: Stepanovo, Jelizavetino kaj Lavinskoje. Ĉiuj estas la samaj. Malofte, malofte iu el loĝantoj de tiuj ĉi vilaĝoj vivas bonorde, plejparto estas malriĉaj. Multaj el ili ankaŭ fuĝis, speciale komence kiam oni postulis purecon en la domoj. »   « [...] назад тому лет тридцать слишком, когда я только-что приехал из России, здесь был главным начальником некто Л-й. Пришло ему в голову пристроить хорошенько поселенцев, то есть ссыльных. Вот он и давай строить деревни и дома по особому калиберу. В каждом доме, как видите, четыре окна на улицу и по четыре таких же на двор. С крыльца прямо корридор, в котором четыре двери, две на право и две на лево. В каждом доме поселили по четыре семьи. Можете себе представить, что из этого вышло. Народ сборный: кто, как говорится, с дубка, кто с сосенки, а иной чуть не с виселицы. Пока эти поселенцы жили в старых деревнях, вместе с коренными сибирскими, все шло довольно ладно; а как собрали да поселили их особняком, — пошла потеха: ссоры, драки, воровства, грабежи, убийство, у, да чего хочешь, того просишь. Вот это Тарутино, которое мы проехали, и теперь еще пользуется самою нехорошею славою, и, кажется, не даром. Кроме Бородина и Тарутино, есть еще деревни: Степаново, Елизаветина и Лавинское. Все такие же. Редко, редко, кто из жителей в этих деревнях живет порядочно, а большая часть бедует. Много их также разбежалось, особенно в начале, когда чистота в домах требовалась. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Krasnojarsko ŝajnis al mi unu el la plej malbonaj guberniaj urboj en la imperio, kaj mi ilin vidis multege (en Eŭropa Rusio ĉiujn, krom Arĥangelsko kaj Astraĥano). Laŭ mia opinio, plej malbona el ĉiuj estas Ĉernigovo, kaj Krasnojarsko, vere, estas ne pli bona ol Ĉernigovo. »   « Красноярск мне показался одним из самых плохих губернских городов в Империи, а я их пересмотрел изрядное количество (в Европейской России все, кроме Архангельска и Астрахани). По моему мнению хуже всех Чернигов, а Красноярск, ей Богу, не лучше Чернигова. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [...] ĝis nun mi vidis nenion urbon (krom Ĥarkovo), en kiu teatro povus ekzisti per propraj rimedoj. La ĉefa fonto de la teatraj subvencioj en Eŭropa Rusio estis alkohola komerco, kiu mecenatis en Siberio mi vere ne scias. »   « [...] я до сих пор не видал ни одного города (кроме Харькова), в котором бы театр мог существовать собственными средствами. Главным источником театральных субсидий в Европейской России бывали откупа, кто же меценатствовал в Сибири, право не знаю. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Interparolante kun arestantoj, mi eksciis ke por ili en Orienta Siberio estas "oble pli libere ol trans Aĉinsko", do en tiu Okcidenta, "kaj rilate Rusion estas tute nekompareble", ke kozakoj estas bonega popolo kaj kondutas laŭe al la diaj reguloj, ke ankaŭ sinjoroj etapaj oficiroj ne kompareble pli malmultas *), ke malbone estas nur ke almozo estas malpli abunda dum la manĝaĵoj estas pli kostaj. En Okcidenta Siberio, same kiel en la tuta Rusio, en ĉiu etapo troviĝas oficiro dum en Orienta Siberio oficiroj estas nur en urboj kaj iuj setlejoj, kie funkcias hospitaloj. »   « Разговаривая с арестантами, я узнал, что для них в Восточной Сибири «много свободнее, чем за Ачинском», т. е. в Западной, «а супротив России так никакого сравнения», что казаки прелюбезный народ и поступают по-божески, ну и опять господ этапных офицеров не впример меньше *), что одним худо, на счет подаяния скуднее, а вся харчевка куда дороже. В Западной Сибири, как и везде в России, на каждом этапе находится офицер, а в Восточной офицеры только по городам и в некоторых пунктах, где устроены больницы. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [pri fuĝintaj punlaboruloj] Aŭtunaj vagabondoj estas la popolo simpla — vagantoj, kiuj plejparte mem venas al malliberejoj, sed ne ĉie oni akceptas ilin, konsilante senkverele foriri al diablo aŭ al ties panjo. — Dum estis varme vi ne venis; nun iĝis pli malvarme — vi venis. Ĉi tie jam sen vi estas malvaste, iru for... — Via moŝto, montru dian kompaton, akceptu! — For, oni diras al vi ruse!.. La vagabondo skrapas la nukon kaj foriras. »   « Осенние бродяги народ не мудреный, так — шатуны, которые большей частию сами являются в остроги, но не везде их принимают, советуя подружески убираться к черту, или к его маменьке. — Было тепло, так небось, не являлся; а вот стало похолодней — пришел. Тут и без тебя тесно, проваливай дальше... — В. б., явите божескую милость, приймите! — Убирайся, говорят тебе по русски!.. Бродяга чешет в затылке и убирается. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Fuĝoj de arestanta grupo estas facilaj, sed malmultaj, ilin malpermesas reguloj de kamaradeco: se unu foriros — la aliajn oni gardos pli severe, la gardistoj estos punitaj, iĝus pli rigoraj; do la tuta grupo suferos. Jen kial survoje fuĝas la plej senesperaj aĉuloj aŭ samtempe fuĝas plimulto, kiel tio okazis nelonge antaŭ mia traveturo je Aĉinsko. Foriri de fabriko estas aparta afero; pro la fuĝo respondecas nek estraro, nek kamaradoj; do — iru ien ajn. Oni ne detenos, novulon verŝajne oni eĉ provizos per ĝusta, detala kaj bone klarigita itinero, sen rifuzi eventualan helpon je panrezervo, sen kiu de Transbajkalio, do de punlaboraj minejoj, eliri ne eblos "dio mia neniukaze". »   « Побеги из партии весьма легки, но их не много, они воспрещены правилами товарищества: один уйдет — за остальными будут смотреть строже, конвойные подвергнутся ответственности, станут взыскательнее; следовательно, сделается хуже целому обществу. Вот почему на пути удирают или самые отпетые негодяи, или бежит разом большинство, как это было незадолго перед моим проездом в Ачинск. Уйдти с завода, статья особая; за побег не отвечает ни начальство, ни товарищество; следовательно — скатертью дорога. Удерживать не будут, пожалуй, еще новичка снабдят верным, подробным и обстоятельным маршрутом, не отказавши в посильной помощи хлебным запасом, без которого из Забайкалья, т. е. с каторжных рудников, не проберешься «ни за Боже мой». » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Malsato devigas vagabondojn, trairante burjatajn, transbajkaliajn vilaĝarojn, apliki rabojn kaj ŝtelojn, kiujn ĉiam sekvas terura venĝo. Burjatoj pafas ilin kvazaŭ sciurojn, ĝuste kiel sciurojn, dirante ke vestoj de vagabondo, iom ajn malbonaj, tamen kostas pli ol dekkopeka monero (prezo de sciura felo). Sata vagabondo tuŝos neniun kaj ankaŭ lin oni ne tuŝas. »   « Голод заставляет бродяг, при проходе через бурятские, забайкальские волости, прибегать к грабежам и похищениям, за которыми всегда следует страшная расплата. Буряты их стреляют как белок, именно как белок, говоря, что платье бродяги, как бы плохо ни было, все же стоит больше гривенника (цена беличьей шкурки). Сытый бродяга никого не тронет, ну и его не трогают. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Post fuĝi de Kara, Ŝeĥtala, Akatuj, Kazakov-minejo kaj aliaj lokoj de la administracio de Nerĉinska Monta Distrikto, vagabondojn atendas longa kaj malsata marŝo tra Transbajkalio. Ĉe Bajkalo estas du vojoj: aŭ trans la lago, aŭ apud Kultuk, do apud ĝia okcidenta finaĵo. La unuan vojon sekvas homoj plej rezolutaj kaj entreprenemaj; alirinte Bajkalon ili devas transveturi la terure malkvietan kaj senfundan lagon, kiu laŭdire koleras kaj dronigas tiujn, kiuj ne nomas ĝin maro. Cetere en Siberio neniu nomas ĝin lago. Eĉ unu el grandaj stratoj en Irkutsko, nun la Amura, antaŭe nomiĝis Transmara. La vortoj: maro, surmare, de la maro en Irkutsko aŭdeblas ĉiupaŝe. Post la terura veturo trans Bajkalo estas du vojoj: la seka kaj la malseka. La unua iras dekstre aŭ maldekstre de Irkutsko, laŭ senhomaj krutaj montoj; la dua laŭ Angaro, preter la urbo, laŭ tiu ĉi rivero ĝis Jenisejo kaj poste laŭplaĉe; sed por tiu ĉi vojo necesas boato, kaj kie preni ĝin? do oni riskas sur flosaĵoj. La vojo apud Kultuk, krom malsato en senhomejo, havas alian danĝeron: sennombraj etaj transirevejoj, trans profundaj kaj malkutime rapidaj montaj fluoj. La sekvantaj tiun ĉi vojon, preteriras Irkutskon kaj aliras la landvojon ĉi-flanke de Malto, lasinte la urbon cent verstojn for aŭ ĉirkaŭ tio, dekstren. »   « При уходе из Кары, Шехталы, Акутуя, Казаковского прииска и других мест ведомства Нерчинского Горного округа, бродягам предстоит длинный и голодный переход по Забайкалью. У Байкала два пути: или через озеро, или около Култука, т. е. западной его оконечности. Первым путем идут люди самые решительные и предприимчивые; подойдя к Байкалу, им необходимо переправиться через страшно бурное и бездонное озеро, которое, говорят, сердится и топит тех, кто его не величает морем. Впрочем в Сибири никто и не называет его озером. Даже одна из больших улиц Иркутска, теперь Амурская, прежде именовалась Заморскою. Слова: море, на море, из моря в Иркутске слышны на всяком шагу. После страшной переправы через Байкал есть два пути: сухой и мокрый. Первый правее или левее — Иркутска, по безлюдным крутым горам; второй по Ангаре, мимо города, по этой реке вниз до Енисея, а там — куда хочешь; но для этого пути нужна лодка, a где ее взять? и потому рискуют на плотиках. Путь около Култука, кроме голода в безлюдьи, представляет другую опасность: бесчисленное количество мелких переправ, через глубокие и необыкновенно быстрые горные потоки. Следующие по этому пути, минуют Иркутск, и выходят на большую дорогу, по сю сторону Мальты, оставляя город в ста верстах, или около того, вправо. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« La sola vojo de Siberio al Rusio en Irkutska gubernio estas la poŝta vojo. Flankeniĝi ne eblas kaj pro tio la vagabondoj laŭ neceso sekvas tiun ĉi vojon, ĉe tio homoj timemaj marŝas tra arbaro aŭ sin kaŝas je ĝi aŭdinte sonorileton; la popolo sincera iras malkaŝe. La vagabondoj tre ofte por transriverejo iras flanken de la landvojo kaj transriveriĝas sur flosaĵoj, se haveblas hakilo (kaj tio okazas malofte). La flosaĵo estas konstruata rapide kaj fortike, kaj se hakilo mankas, oni kolektas kelkajn dikajn sekajn branĉojn aŭ brulintajn trabojn kaj el tiuj ĉi materialoj estas farata flosaĵo, por kies ligado estas uzataj salikaj aŭ vergaj branĉoj, oni ilin disfibrigas, knedas, kurbigas kaj poste ligas per ili la trabojn. Transriveriĝo sur la flosaĵoj ne ĉiam estas sukcesa, multaj dronas. »   « Единственный путь из Сибири в Россию, по Иркутской губернии, составляет почтовая дорога. Уклониться в сторону не куда и поэтому бродяги по необходимости следуют этим путем, причем люди робкие бредут лесом или в него прячутся, заслышавши колокольчик; народ же откровенный, идет начистоту. Бродяги очень часто для переправы через реки, отходят в сторону от большой дороги и переплывают на плотиках, если есть топор (а это бывает редко). Плотик сооружается скоро и прочно, а если топора нет, сбирают несколько толстых, сухих ветвей или обгорелых бревен и из этих материалов устраивается плот, для связки которого употребляются ивовые или лозовые прутья, их размочаливают, мнут, гнут и потом связывают бревна. Переправа на плотиках не всегда бывает удачною, многие тонут. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Vagabondojn foje akompanas vagabondinoj. Tiujn lastajn oni al minejoj ne sendas, nur al fabrikoj, altigante laborperiodojn. Kiel rakontis al mi sciuloj, la sorto de vagabondinoj estas plej ofte plorinda. Aldoniĝinte al du, tri kaj pli da viroj, la virino neeviteble alportas kverelojn, por ĉesigo de kiuj oni decidas forigi la kaŭzon, mallonge dirite — oni dronigas ŝin aŭ pendumas. En la medio de vagabondoj, la virinoj estas konsiderataj preskaŭ aĵoj, do oni ilin aĉetas, vendas kaj vetludas pri ili. Tamen troviĝas dezirantinoj! »   « С бродягами-мужчинами изредка следуют бродяги-женщины. Последних в рудники не ссылают, а только на заводы, увеличивая сроки работ. Как мне сказывали знающие люди, участь бродяг-женщин оканчивается большею частью, весьма плачевно. Пристроившись к двум, трем или более мужчинам, женщина неизбежно вносит с собою раздор, для прекращения которого определяют уничтожить причину, короче — ее топят, или вешают. В обществе бродяг, женщины считаются чуть ли не вещами, и потому их покупают, продают и разыгрывают. И не смотря на это, являются охотницы!. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Post atingi Jenisejan gubernion, vagabondoj povas sin turni al iu ajn flanko kaj marŝi laŭ flankovojoj. Krasnojarskon oni ĉiam klopodas eviti kaj transiras Jenisejon supre aŭ malsupre de la urbo. Same okazas en Tomska gubernio, kun sola diferenco ke Tomskon oni ne evitas, kaj pro tio multajn oni tie kaptas ĉiujare. La nekaptitaj, de la lando de Bergaloj [ministoj] klopodas trairi al vilaĝaroj, apartenaj al la Ĉani-lagoj, kie eblas vintrumi. Sekvan printempon iuj iras suden, en kirgizaj stepoj kie iuj sub la nomo "ĉali kozakoj" sukcesas vivi plu. Sed plejparto impetas orienten — ili ĉirkaŭiras Omskon. Transriveriĝo de Irtiŝo okazas malsupre de la urbo, kie estas pli da arbaroj kaj malpli da homoj. La plej danĝera loko estas konsiderataj Uralaj fabrikoj, kie kontraŭ vagabondoj oni entreprenas verajn ĉasadojn, pri kio okupiĝas eĉ knaboj, idoj de fabrikaj laboristoj kaj kamparanoj. Ĉe tio rimarkindas ke nenie oni donas tiel senavaran kaj abundan almozon al la samaj vagabondoj, post kiam ili estas kaptitaj, aŭ kiam oni sekvas en arestantaj grupoj, kiel en la Uralaj fabrikoj. La plej sendanĝera estas konsiderata la vojo de Tjumeno, trans Turinsko al Verĥoturje kaj plu, laŭ norda strio de Vologda gubernio, sed tiun ĉi vojon la vagabondoj iri ne ŝatas, ili diras ke tie estas malvarme kaj malsate. La promesita tero estas konsiderataj bordoj de Kamo, malsupre de Permo, kie laŭdire foje facilas dungiĝi kiel haŭlisto kaj marŝi malsupren aŭ ien ajn. »   « Выбравшись в Енисейскую губернию, бродяги могут сворачивать в какую угодно сторону, и пробираться окольными путями. Красноярск всегда стараются миновать и перебираются через Енисей, выше или ниже города. То же самое делается в Томской губернии, с тою разницею, что Томск не обходят, а потому там ежегодно многих ловят. Уцелевшие, из земли Бергалов, стараются попасть в волости принадлежащие к Чанским озерам, где есть возможность перезимовать. Следующею весною кое-кто направляется к югу, в киргизские степи, где иным, под именем «чалы казаков», удается свековать. Но большая часть устремляется к северу, — Омск обходят. Переправа чрез Иртыш производится ниже города, где и полеснее и поглуше. Самым опасным местом считаются Уральские заводы, где на бродяг предпринимают настоящие облавы, чем занимаются даже мальчики, дети заводских крестьян и рабочих. При этом замечательно, что нигде не подается такой щедрой и обильной милостыни тем же бродягам, когда они пойманы, или когда они следуют в арестантских партиях, как на уральских заводах. Самым безонасным путем считают дорогу от Тюмени, через Туринск на Верхотурье и далее, по северной полосе Вологодской губернии, но по этому пути бродяги ходить не любят, говорят, что там и холодно и голодно. Обетованною строною считаются берега Камы, ниже Перми, где будто бы в иное время легко пристроиться в бурлаки и сойдти на низ, или куда угодно. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Kiom ajn multe mi demandis la vagabondojn mem, kaj homojn kiuj proksime konis ilin, ege malmultaj el ili, fuĝante de fabriko, aranĝis pasporton, certe falsan, malgraŭ tio ke en fabrikoj ne estas malsufiĉe da ĉizistoj de stampaĵoj, nek da gravuristoj, kiuj faris dum sia vivo ne nur falsajn dokumentojn, sed eĉ ne sensukcese falsis kreditbiletojn. »   « Сколько мне случалось разузнавать, расспрашивать и у самих бродяг, и у людей близко с ними знакомых, чрезвычайно редкий, уходя с завода, запасается паспортом, конечно фальшивым, не смотря на то, что в заводах нет недостатка ни в резчиках печатей, ни в граверах, которые не только делывали на своем веку фальшивые документы, но даже не без успеха упражнялись в подделывании кредитных билетов. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Sciuloj kredigis min (sed tio ŝajnas esti tro), ke certaj spertaj vagabondoj portas kun si rusajn katenojn, malpezajn kaj samtempe ege fortikajn. Tion ili faras laŭdire por eviti malkomfortaĵon porti, kaze de kapto, ferajn ĉevalkatenojn, je kiuj oni katenas suspektindajn homojn en vilaĝoj. Cetere katenojn havas malmultaj dum subkatenaĵojn havas preskaŭ ĉiu. Tion ĉi mi vidis persone. »   « Знающие люди уверяли меня (но это, кажется, слишком), что иные обстоятельные бродяги носят с собой кандалы русского изделия, легкие и между тем чрезвычайно крепкие. Это делается будто бы, для избежания неприятности, носить в случае поимки железные конские путы, в которые заковывают подозрительных людей в деревнях. Впрочем кандалы бывают у весьма немногих, но за то поднакандальники почти у каждого. В этом я удостоверился непосредственно. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

	« Kiel mi povis vidi, burjatoj, siberie bratskije [frataj], havas bonan reputacion; ĉe tio la nomadoj estas eĉ preferataj al tiuj setlaj. »   « Сколько я мог заметить, Буряты, по-сибирски Братские, пользуются вообще хорошею репутацией; причем кочевые даже предпочитаются оседлым. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Mi ne eraris, konsiderinte de malproksime Usolje, distrikta urbeto, ĝi ankaŭ proksime ege similas al niaj vilaĝoj, alinomitaj kiel urboj, kun transformo de kamparanoj al burĝoj. La samaj lignaj dometoj kun trifenestraj fasadoj, kun bariloj, tegmentitaj pordegoj kaj stokejoj (kio jam ne estas siberia maniero). Placo kun butikoj, rektaj anguloj kaj stratoj. La diferenco konsistis je manko de ofte renkontataj ŝtonaj ŝtataj administracioj kaj de neevitebla malliberejo. Sed kie ĝi estu se ne ĉi tie, kie ĉiuj loĝantoj estas laboristoj, do punlaboruloj ne finintaj sian laborperiodon, aŭ kadukuloj, do liberigitaj pro maljuneco aŭ malkapablo labori, aŭ setlistoj, do finintaj siajn punperiodojn kaj restintaj ĉe fabriko propravole. Haveblas verŝajne ankaŭ liberaj homoj, sed ili naskiĝis de punlaboruloj aŭ estis venigitaj de gepatroj. Krom homoj, devigitaj pro la servo loĝi en fabriko, alia libera popolo preskaŭ tute mankas. »   « Я не ошибся, принявши издали Усолье за уездный городок, оно и вблизи, как две капли воды, смахивает на наши деревни, переименованные в города, с превращением, по принадлежности, крестьян в мещане. Те же деревянные домики трехоконного фасада, с заборами, крытыми воротами и сараями (что уже не по-сибирски). Площадь с лавками, прямые углы и улицы. Отличие заключалось в отсутствии часто встречающихся каменных присутственных мест, и неизбежного тюремного замка. А где бы ему и не красоваться, как здесь, где все жители или рабочие, т. е. каторжники, не отбывшие сроки своих работ, или богадельщики, т. е. избавленные по старости и неспособности, или поселенцы, т. е. отбывшие сроки и осташиеся в заводе по доброй воле. Есть, пожалуй, и люди свободные, но они или родились от каторжных, или приведены отцами и матерями из дома. Кроме людей, обязанных по службе жить в заводе, другого вольного народа почти не имеется. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Praktika apliko de la proverbo: "bravulon pasinteco ne riproĉas" en Siberio renkonteblas senĉese. "Estu bona ĉi tie kaj kion vi faris antaŭe ne estas nia afero" dirias siberianoj kaj sufiĉe racie. »   « Практическое применение пословицы: «быль молодцу не укор», в Сибири встречается беспрестанно. «Будь хорош здесь, а что ты делал прежде — не наше дело», говорят Сибиряки, и вполне разумно. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« En Usolje salakvo estas minata helpe de pumpiloj, movataj de ĉevaloj, el putoj situantaj sur insulo de la rivero Angaro. Samloke troviĝas salkuirejoj kaj malvarmiga turo. La minita salakvo estas enfluata je kvarangulaj feraj kestoj, sub kiuj estas fajro. La salakvo bolas, la akvo elvaporiĝas kaj fine estiĝas salo, laŭaspekte tre blanka. »   « В Усолье рассол добывается посредством насосов, приводимых в движение лошадьми, из колодцев, находящихся на острове реки Ангары. Тут же помещаются варницы и градир. Добытый рассол вливается в четыреугольные железные ящики, под которыми разведен огонь. Рассол кипит, вода выпаривается и наконец, является соль, с виду очень белая. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« Laŭ aspekto, laboristoj de la irkutska salfabriko tute ne diferencas de laboristoj de la samaj fabrikoj, renkontitaj de mi interne de Rusio. Nur rigardante ilin pli atente, oni komencas rimarki spurojn de stampoj sur multaj vizaĝoj, speciale longe postrestas (kiel mi jam rimarkis antaŭe) litero K. sur la frunto... »   « По наружному виду, рабочие иркутского солеваренного завода ничем не отличаются от рабочих всех тех заводов, которые мне случалось видеть внутри России. Только вглядываясь внимательнее, начинаем замечать следы клейм на многих лицах, в особенности крепко держится (как я уже заметил прежде) буква К. на лбу.... » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

« [en Irkutska gubernio] Homoj naskiĝintaj en fabrikoj kaj denaskaj siberianoj konsideras sin oble pli superaj ol kamparanoj de najbaraj vilaĝoj laŭ eduko kaj kapablo dece teniĝi en la societo. Ĉiu, senprobleme, post la unua rigardo, distingos fabrikan kavaliron de kamparana bubo; fabrikaj fraŭlinoj eĉ disdegnas kamparanajn kantojn, sed kantas la plej modajn, kruelajn romancojn; vilaĝaj dancoj ankaŭ estas malestimataj: ili estas anstataŭigataj per polkoj, valsoj kaj kontraŭdancoj. Alfabetulinoj inter ili multas kaj same multnombraj se ne pli, estas fumantinoj de papirosoj. »   « Заводские и фабричные уроженцы и старожилы считают себя гораздо выше крестьян окрестных деревень по образованию и умению держаться прилично в свете. Каждый, без затруднения, с первого раза, отличит заводского кавалера от крестьянского парня; фабричные барышни даже гнушаются мужицкими песнями, а распевают самые модные, жестокие романсы; деревенские пляски тоже в пренебрежении: они заменены польками, вальсами и контродансами. Грамотниц между ними много, и столько же, если не больше, курительниц папирос. » — Sergej Turbin, Lando de ekzilo: de Osa ĝis Irkutsko [1872]

Vidu ankaŭ

• Siberio
• El Siberio